28/04/2026
" XIN ĐỪNG LẤY TRỨNG CỦA TÔI LÀM BÁNH "
Thời gian gần đây, bánh trứng kiến không còn chỉ là một món đặc sản vùng cao được một số cộng đồng địa phương biết đến, mà đã trở thành một hiện tượng được nhiều người tò mò, tìm mua và chia sẻ trên mạng xã hội. Báo Sức khỏe & Đời sống ghi nhận bánh trứng kiến bất ngờ trở thành món “hot” được nhiều người săn lùng dịp Thanh minh, kèm theo những cảnh báo về dị ứng sau khi ăn.
Theo Znews, một người làm bánh tại Tuyên Quang cho biết có khách mua sỉ mỗi lần 50–100 chiếc, hai ngày lấy một lần; tại Hà Nội, có người bán online nói mỗi ngày 200–300 chiếc bánh nhanh chóng “cháy hàng”. Bài báo cũng ghi nhận giá ở chợ phiên Cao Bằng khoảng 100.000–150.000 đồng/kg, trong khi tại chợ online Hà Nội có nơi rao 25.000 đồng/chiếc nhỏ.
Nhìn từ phía con người, đó có thể là một món ăn lạ, một trải nghiệm ẩm thực, một nội dung dễ gây chú ý trên mạng. Nhưng nhìn từ phía loài kiến, đó không đơn giản là “nguyên liệu”. Đó là tổ ấm. Đó là trứng non. Đó là thế hệ tiếp theo của cả đàn kiến.
Bánh trứng kiến vốn có nguồn gốc lâu đời trong văn hóa ẩm thực của người Tày ở các vùng như Tuyên Quang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn. Món này thường vào mùa khoảng tháng 4–5 dương lịch, khi kiến đen rừng đẻ trứng; kiến thường làm tổ trên các cây như vầu, nứa, găng, xoan. Du lịch Cao Bằng cũng mô tả nguyên liệu chính của bánh là trứng non của kiến đen, bột gạo nếp và lá vả; để lấy được trứng, người dân phải vào rừng sâu, tìm những tổ kiến to trên cây cao.
Vấn đề không chỉ nằm ở chuyện món ăn này “lạ” hay “ngon”. Vấn đề nằm ở chỗ: để có được những mẻ trứng kiến trắng mẩy ấy, một tổ kiến phải bị xâm phạm. Một cộng đồng sống có tổ chức bị phá vỡ. Những con non chưa kịp thành hình bị lấy đi.
Trong sinh học, kiến không phải những cá thể sống rời rạc. Chúng là loài xã hội cao, sống theo đàn, phân công nhiệm vụ, phối hợp với nhau vì sự sống còn của cả tổ. Arizona State University mô tả tổ kiến như một “siêu cơ thể” — nơi kiến chúa, kiến thợ và đàn con non gồm trứng, ấu trùng, nhộng cùng tồn tại trong một hệ thống gia đình khép kín. Kiến thợ trẻ thường ở trong tổ để chăm sóc kiến chúa và đàn con non, trong khi kiến thợ già hơn ra ngoài kiếm ăn và bảo vệ tổ.
Vì vậy, “trứng kiến” không nên chỉ được nhìn như một thứ nhân bánh. Trong đời sống của loài kiến, đó là phần non trẻ nhất của cả cộng đồng. Nghiên cứu về quá trình phát triển của kiến cho thấy trứng cái sẽ nở thành ấu trùng, trải qua nhiều giai đoạn phát triển rồi mới thành kiến trưởng thành. Một nghiên cứu năm 2026 còn cho thấy ấu trùng kiến có thể phát tín hiệu hóa học ảnh hưởng đến hành vi sinh sản và chăm sóc con non của kiến trưởng thành, cho thấy đàn con non không hề là “vật thụ động” trong xã hội kiến.
Khoa học hiện vẫn chưa thể nói chắc rằng kiến đau khổ giống hệt con người. Nhưng điều quan trọng là: ta cũng không còn đủ cơ sở để xem côn trùng như những vật thể vô tri. Một tổng quan khoa học năm 2022 trong Advances in Insect Physiology đánh giá bằng chứng thần kinh và hành vi ở côn trùng, trong đó nhóm Hymenoptera — bao gồm ong, kiến, ong bắp cày — được xếp vào nhóm có “bằng chứng đáng kể” về khả năng cảm nhận đau ở giai đoạn trưởng thành. Một bài trên Frontiers in Ecology and Evolution cũng nhấn mạnh chưa có đồng thuận tuyệt đối về tri giác của côn trùng, nhưng có lý do để áp dụng cách tiếp cận thận trọng: đối xử với chúng như thể chúng có thể cảm nhận đau trong khi khoa học tiếp tục nghiên cứu thêm.
Nếu vậy, chúng ta nên tự hỏi: chỉ vì một sinh vật nhỏ bé không thể hét lên bằng tiếng người, có phải nỗi đau của nó không tồn tại? Chỉ vì một con kiến không thể viết đơn cầu cứu, có phải tổ ấm của nó không đáng được tôn trọng?
Loài kiến không chỉ tồn tại cho vui mắt. Chúng giữ vai trò rất lớn trong hệ sinh thái. Một nghiên cứu được công bố trên PNAS và được Đại học Hong Kong giới thiệu ước tính Trái Đất có khoảng 20 × 10¹⁵ cá thể kiến, tức khoảng 20 triệu tỷ con; tổng sinh khối của kiến còn lớn hơn sinh khối của toàn bộ chim và thú hoang dã cộng lại. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh kiến đóng vai trò trong các dịch vụ sinh thái như phân hủy và kiểm soát sinh vật gây hại.
Đáng nói hơn, trào lưu ăn bánh trứng kiến không chỉ đặt ra câu hỏi đạo đức với loài kiến, mà còn có rủi ro với chính con người. Tuổi Trẻ ghi nhận Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí từng tiếp nhận một bệnh nhân sốc phản vệ độ II sau khi ăn món trứng kiến; bệnh viện cũng cho biết từ đầu tháng 3 đã tiếp nhận khoảng 10 trường hợp nhập viện do phản vệ sau khi dùng thực phẩm lạ. Các chuyên gia cũng cảnh báo protein trong côn trùng có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch, trong đó một số protein như tropomyosin có cấu trúc tương tự protein trong tôm, cua, có thể gây dị ứng chéo.
Nhưng dù con người có bị dị ứng hay không, câu hỏi sâu hơn vẫn là: ta có cần biến sự sống non nớt của một loài khác thành món ăn chỉ để thỏa mãn sự tò mò không?
Một chiếc bánh có thể làm người ta thích thú vài phút. Nhưng phía sau nó có thể là cả một tổ kiến bị phá, hàng trăm hoặc hàng nghìn mầm sống bị lấy đi, một cộng đồng nhỏ bé bị rơi vào hỗn loạn. Nếu có thể tưởng tượng tiếng kêu của loài kiến, có lẽ chúng không xin gì nhiều. Chúng chỉ xin được giữ lấy tổ. Xin được giữ lấy con non. Xin con người đừng biến sự sống của chúng thành món ăn mua vui.
“Xin đừng lấy trứng của tôi làm bánh.”
Đó không chỉ là lời của một con kiến trong bức ảnh. Đó là lời nhắc con người nhìn lại cách mình đối xử với những sinh linh yếu hơn. Văn minh không phải là khi ta có quyền lấy đi mọi thứ. Văn minh là khi ta biết dừng lại, biết đặt câu hỏi, biết thương xót cả những loài nhỏ bé nhất.
Hãy tôn trọng văn hóa, nhưng cũng hãy để văn hóa phát triển cùng lòng nhân từ. Hãy trân trọng đặc sản vùng miền, nhưng đừng biến sự tò mò nhất thời thành áp lực khai thác nhiều hơn từ thiên nhiên. Hãy để những tổ kiến được yên. Hãy để những quả trứng ấy tiếp tục trở thành sự sống.
Vì thế giới này không chỉ là nhà của con người.
Nó cũng là nhà của loài kiến, của ong, của bướm, của chim, của cây rừng, của muôn loài đang âm thầm sống bên cạnh chúng ta.
Và đôi khi, lòng nhân từ bắt đầu từ một việc rất nhỏ:
Không lấy đi thứ không thuộc về mình.
Tâm có đồng cảm với bài viết của c Nhung Sandra về việc lấy trứng kiến ăn theo 1 trào lưu là điều không nên. Chúng ta có quá nhiều thứ để ăn để sống, tại sao cứ phải là những sinh linh bé nhỏ yếu ớt này. Ai muốn nói gì cũng được Tâm mong mọi người hiểu rằng, việc chúng ta không thể ăn chay vì đã quen ăn thịt cá từ nhỏ thì thôi cũng đành chấp nhận nhưng mà nghĩ ra thêm để thứ lạ, đủ thứ sinh vật khác để ăn không phải chúng ta cắt dần lòng từ bi trong lòng mình hay sao ? 1 con vật 1 sinh mạng lớn chia cả chục cả trăm Ng ăn, đây 1 tổ kiến cả trăm ngàn sinh mạng. Từ nhỏ Thành Tâm đã dạy Mario dù 1 con kiến cũng không giết, 1 con ruồi cũng không đập. Lúc đầu bé không biết thì bắt rồi giết, con chó cũng ném đau, nhưng dạy bé hiểu từ nhỏ từ khi 1-2 tuổi đến khi dần lớn hơn bé biết yêu thương các con vật hơn. Đến trường thấy các bạn giết kiến Mario nói các bạn đừng giết tội nó. Để gieo cho Mario trở thành 1 cậu bé tình cảm và có tình yêu thương là 1 quá trình ba mẹ làm gương. Và từ 1 việc nghĩ là đơn giản phá đi 1 tổ kiến lấy trứng kiến nhưng lại là phá đi cả 1 cộng đồng bé nhỏ. Nói ra các bạn chê cười nói là con kiến còn thương. Nhưng thương được từ con vật nhỏ ta mới có thể yêu và đủ xây dựng lòng từ bi cho tất cả mọi người.
Xin phép nếu không cùng quan điểm có thể không cần bình luận. Tâm chỉ chia sẻ người có duyên.
Xin đừng ăn trứng kiến, đừng phá cả 1 hệ sinh thái của chúng.
