09/12/2025
Hoài Sơn - CỦ MÀI - một loại củ dân dã nhưng lại là “liều thuốc quý” cho người TỲ VỊ hư yếu, tiêu hóa kém, trà0 ngược…
Không phải ngẫu nhiên mà người xưa gọi củ mài, hay còn gọi hoài sơn - là một trong những vị thuô’c kinh điển trong các bài thuô’c kiện Tỳ, dưỡng Vị, bổ khí sinh tân.
Trong YHCT, hoài sơn có vị ngọt nhẹ, tính bình, quy vào kinh Tỳ – Phế – Th,ận, tác dụng vừa bổ mà không ngấy, vừa mát mà không lạnh, giúp cơ thể hấp thu mà không gây trệ, rất phù hợp cho:
- Người tỳ vị hư yếu, ăn uống kém
- Người hay đầy bụng, trào ngược, tiêu hóa chậm
- Trẻ nhỏ biếng ăn, còi cọc
- Người già bụng trướng, đại tiện thất thường
- Thanh niên dễ mệt mỏi, thiếu khí, ăn vào không hấp thu
- Người sau ốm dậy cần hồi phục khí huyết
Cô bác anh chị thân mến, muốn đường ruột nhẹ nhàng, muốn Tỳ Vị được nuôi dưỡng bền lâu thì nên ưu tiên những thứ “thấm mà bền”, nuôi cơ thể từ từ, chắc chắn, hơn là tìm những thứ đắt mà tác dụng nhanh. Và củ mài chính là một trong những lựa chọn “thấm mà bền” như vậy.
MỘT CÂU CHUYỆN NỎ TRONG KÝ ỨC CỦA TÔI
Ngày trước ở quê, cứ mỗi lần trong nhà có người đi ngoài, đầy bụng, ăn vào không tiêu, bà ngoại lại lấy củ mài nạo mỏng, đem hấp hoặc nấu cùng cháo trắng, cho thêm chút muối hầm. Ăn xong ai nấy đều thấy bụng êm ru, dễ chịu.
Trẻ con biếng ăn, người lớn mệt lả do tỳ vị yếu… cũng chỉ cần vài muỗng cháo củ mài mỗi ngày là cơ thể khác hẳn. Nhẹ nhàng, mộc mạc, nhưng hiệu quả.
NGÀY NAY DÙNG CỦ MÀI THẾ NÀO CHO ĐÚNG?
Nhiều cô bác bảo giờ sống ở thành phố, muốn tìm củ mài có khó không. Thật ra hiện nay siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch đều có bán. Dùng đúng cách lại càng tốt cho tiêu hóa:
- Thái lát - sấy khô - nấu trà: dùng mỗi sáng, giúp kiện tỳ, giảm trào ngược
- Hấp cùng táo đỏ, kỷ tử, ý dĩ: làm món điểm tâm dưỡng tỳ, dễ tiêu
- Xay bột nấu cháo: trộn cùng yến mạch, mè đen, mật ong → rất hợp cho người tiêu hóa yếu, trẻ nhỏ, người già
- Nấu chè hoặc hầm canh: bổ khí, nhuận trường, dễ hấp thu
Tỳ vị mà khỏe thì khí tự sinh, da dẻ sáng, tinh thần cũng minh mẫn hơn.
Nên mỗi khi ai hỏi tôi: “Ăn gì cho đường ruột khỏe, hết trào ngược, hết đầy bụng, tiêu hóa ngon trở lại?” Tôi thường đáp lại rằng: “Cứ tìm về những thứ như củ mài mà ăn. Đơn giản, mộc mạc, nhưng nuôi tỳ vị sâu sắc từ bên trong.”
Ai KHÔNG nên dùng củ mài?
Dù củ mài lành tính, nhưng một số đối tượng cần lưu ý:
- Người tỳ vị thực nhiệt (miệng khô, táo bón, lưỡi đỏ, rêu vàng) → dùng nhiều có thể tăng bức bối
- Người đàm thấp nặng, tỳ hư nhưng đầy trướng mạnh → cần dùng kèm vị hóa thấp, không nên dùng đơn độc
- Người đang tiêu chảy do hàn lạnh → củ mài tính bình, không làm ấm, cần phối hợp bài thuốc
- Người dị ứng với họ Củ mài (rất hiếm)
Với nhóm này, nên thăm khám để được phối hợp hoài sơn đúng liều - đúng bài.
Vậy nên, nếu cô bác anh chị đang gặp tình trạng đầy bụng, ợ hơi, trào ngược, ăn kém, tiêu hóa chậm, hoặc không chắc mình có hợp dùng củ mài hay không, cô bác có thể nhắn tin hoặc để lại bình luận.
Tôi sẽ xem lưỡi - hỏi bệnh - và hướng dẫn cho từng người cách dùng củ mài phù hợp nhất, sao cho nhẹ nhàng mà hiệu quả, đúng theo nguyên tắc kiện Tỳ dưỡng Vị của YHCT.
TTƯT, BS Lê Phương