21/05/2025
(Nguồn sưu tầm)
Hôm nay đọc được bài viết này cách đây mấy năm. Chia sẻ với anh em cùng đam mê billiards về sự khác biệt giữa dòng gậy custom và dòng gậy công nghệ (Mezz, Predator, OB...).
Để bắt đầu bài viết, tôi sẽ bắt đầu từ câu hỏi: Vì sao cây cơ này đánh bạt ít? Vì sao cây cơ kia đánh bạt nhiều?
Để trả lời câu hỏi này xin được nói sơ qua về hãng cơ Predator- hãng cơ được coi là tiên phong trong lĩnh vực cwhế tạo cơ có ngọn ít bạt low-deflection shaft.
Lịch sử của Predator bắt nguồn từ khi Allan McCarty gặp Steve Titus vào năm 1992. Sau khi chơi thử bằng cây cơ do Steve chế tạo, vì quá ấn tượng về đặc tính của cây cơ và tin rằng đây là một cơ hội kinh doanh tốt, Alan quyết định thuê Steve làm kỹ thuật viên cho mình --> hãng cơ Predator ra đời.
Với mong muốn chế tạo ra những cây cơ tốt nhất, hai người chế tạo ra một máy robot có tên là Iron Willie để nghiên cứu sâu hơn về các đặc tính vật lý của một cây cơ. Ưu điểm của robot Iron Willie là nó có thể giữ các yếu tố như lực phát cơ, độ dài phát cơ, góc phát cơ không thay đổi, vì vậy cú phát cơ là ổn định tuyệt hảo, nên Alan và Steve chỉ còn phải bận tâm tới một biến số duy nhất: cây cơ!!!
Hai người thử nghiệm với các loại ngọn cơ và phương pháp làm cơ khác nhau từ đầu cơ (tip), phíp (ferrule), hình dáng ngọn cơ (shaft taper), kích thước ngọn cơ (shaft diameter), ren (joint) ...vv... để tìm hiểu những yếu tố nào làm giảm độ bạt và tăng độ chính xác của một cây cơ.
Alan và Steve nhận thấy vật liệu của phíp ferrule (trọng lượng, độ cứng) là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới độ bạt của bi cái. Vì vậy, họ tập trung vào nghiên cứu 10 inches đầu tiên của ngọn cơ.
Với sự trợ giúp của robot Iron Willie, bằng những phân tích khoa học định tính (scientific and qualitative analysis) của mình, họ đi đến kết luận rằng: để giảm độ bạt của con bi cái, ngọn cơ phải "bạt" khỏi hướng đi tới mục tiêu của con bi cái thay vì con bi cái bạt khỏi hướng phát của cây gậy.
Hãy tưởng tượng thế này:
Khi một chiếc xe tải va chạm với một chiếc xe máy, xe máy sẽ bị văng ra khỏi hướng chuyển động của xe tải. Tương tự, nếu một chiếc xe đạp va chạm với một chiếc xe máy thì xe đạp sẽ bị văng đi.
Khi hai vật thể va chạm với nhau, độ cứng/độ đàn hồi, trọng lượng của mỗi vật thể sẽ quy định độ lệch di chuyển khỏi quỹ đạo khác nhau
Vật nào có khối lượng nặng hơn sẽ ít lệch ra khỏi quỹ đạo chuyển động của mình hơn. Vật nào có khối lượng nhẹ hơn sẽ bị lệch ra khỏi quỹ đạo nhiều hơn.
Nếu hai vật có cùng khối lượng thì vật có độ cứng thấp hơn, độ đàn hồi thấp hơn sẽ bị lệch khỏi quỹ đạo nhiều hơn.
Nếu vậy để cây cơ "bạt" đi và con bi cái ít bạt, chuyển động chính xác hơn, ngọn cơ cần phải nhẹ hơn!
Sau hai năm mày mò, thử nghiệm, bằng cách tạo ra một loại phíp có trọng lượng nhẹ và khoét rỗng 5 inches đầu tiên của ngọn cơ, Predator đã tạo ra những cây cơ (chính xác là ngọn cơ) tạo nên danh tiếng cho hãng và một lượng fan trung thành và hùng hậu. Predator đã đăng ký bản quyền phát minh cho sáng chế của họ.
Là những người đi sau trong việc chế tạo ngọn công nghệ performance shaft khi Predator đã đăng ký bản quyền, Mezz, OB, Tiger ...vv... cũng cố gắng tạo ra những ngọn cơ ít bạt theo cách riêng của họ bằng cách khoét rỗng ngọn rồi chèn vào lỗ rỗng này các vật liệu nhẹ như mút (foam), sợi carbon (carbon fiber)....
Ưu điểm của cơ Pre, Mezz...vv...là ít bạt, còn ưu điểm của cơ Custom???
Thông thường, phần lớn những cây gậy custom sử dụng ngọn mộc làm từ một miếng gỗ Thích maple đặc hoàn toàn. Bởi vậy, những cây cơ custom có độ bạt cao hơn ngọn công nghệ nhiều, nhất là những cây cơ có phíp làm bằng ngà voi do tính chất vật liệu nặng và cứng. Nhưng với một số người, đây cũng chính là ưu điểm của dòng gậy custom. Vì sao?
Như trong bài viết trước tôi đã đề cập: "khi bạn phóng cây cơ tiếp xúc với trái bi trắng, phản lực dội lại từ trái bi sẽ tạo nên những sóng rung động không ngừng phản hồi về tay nắm cây cơ của bạn. Hãy tưởng tượng rằng cây cơ là extension of your arm tức là phần nối dài của tay bạn. Một cây cơ tốt là cây cơ bạn có thể cảm nhận bất kỳ nhúc nhích nào, dù nhỏ diễn ra ở đầu cơ". Nếu coi cây cơ là công cụ dùng để qua trái bi trắng đưa bi mục tiêu vào lỗ, cơ thể bạn có mấy phần để tiếp xúc với công cụ này và cảm nhận nó? 2 phần: tay cầu phía trước và tay nắm phía sau. Tay cầu ở phía trước làm nhiệm vụ để làm bệ phóng, hướng dẫn đường đi của cây cơ nên đóng vai trò rất nhỏ trong việc cảm nhận cây cơ. Còn tay sau chính là nơi bạn có cảm nhận rõ rệt nhất về cây cơ khi thực hiện cú đánh: lực phóng cơ, tốc độ phóng cơ, độ chắc chắn của cây cơ, lực của cây cơ, sóng rung động...vv...
Vì ngọn custom làm từ gỗ đặc hoàn toàn nên bạn sẽ không có cảm giác "rỗng", "yếu" của ngọn cơ như Pre và sóng rung động phản hồi tới tay sau của bạn là đầy đủ nhất vì vật liệu là một khối đồng nhất chứ không truyền qua các vật liệu khác như ngọn Mezz, OB...Do đó, khi dùng ngọn mộc, bạn sẽ cảm nhận rõ sự chắc chắn, độ thật đạn của cây cơ và có cảm giác với cú đánh của bạn hơn gậy công nghệ nhiều.
Chính vì ưu điểm này mà dòng gậy custom được nhiều người yêu thích.
Ngoài ưu điểm này thì gậy custom còn được yêu thích về nhiều yếu tố khác nữa nhưng tôi tạm không bàn tới trong bài viết này.
Chú thích:
- Sau này những ngọn cơ Pre thế hệ sau 314-2, phần ngọn còn được khoét rỗng tới gần cuối ngọn, đoạn gần ren.
- 314 là số Pi
- Hiện nay, bản quyền này của Pre đã hết hạn
- Mezz đã làm cơ từ những năm 1960, nhưng trong việc nghiên cứu, chế tạo ngọn công nghệ, họ là người đi sau. Tuy nhiên, với một số người, ngọn Mezz được cho là cứng cáp hơn, có cảm giác hơn ngọn Pre. Điều này cũng dễ hiểu vì ngọn rỗng có nhét vật liệu nhẹ vào trong vẫn cứng hơn và truyền rung động tới tay sau tốt hơn ngọn rỗng.
- Thực ra, ngọn ít bạt đã có từ những năm 1950-1960 từ thời của các thợ làm cơ như Frank Paradise, Harvey Martin nhưng do các thợ làm cơ này là những nghệ nhân có quy mô sản xuất rất nhỏ cộng với việc công nghệ thông tin và marketing chưa phát triển như hiện nay nên ít người biết đến. Trước Predator thì Meucci cũng từng nghiên cứu và chế tạo ngọn Low-deflection bằng cách kéo dài taper, do đó, ngọn cơ dẻo hơn và uốn nhanh ra khỏi hướng di chuyển của bi cái hơn để giảm độ bạt. Nhưng vì vậy mà ngọn cơ Meucci yếu và rất rung nên cơ thủ không thích.
- Hiện nay những thợ làm cơ custom cũng làm ngọn low deflection nhưng họ không muốn "hy sinh" cảm giác/feel quá nhiều để giảm độ bạt. Những nghệ nhân như Randy Mobley, Ed Prewitt, Kenny Murrell chỉ làm phíp ngắn lại từ 1 inch xuống còn 5/8 hoặc 1/2 inch.
- Gỗ của gậy custom thông thường tốt hơn, gìa hơn và được lựa chọn kỹ hơn gỗ của cơ sản xuất hàng loạt production cues nên truyền lực tốt hơn, cây cơ khoẻ và chắc chắn hơn và cảm giác từ sóng rung động truyền về tay sau cũng nhiều hơn.
