04/04/2017
Bùi Viện là nhân vật xuất ngoại Đầu tiên vận động bang giao với nước Mỹ
Bùi Viện nổi tiếng là con đường tập trung khách du lịch và các hoạt động của giới trẻ Tp.HCM. Vậy Bùi Viện là ai? Khu vực "Phố Tây" này có lịch sử như thế nào?...
Theo Nguyễn Q. Thắng, trong “ Từ điển Nhân vật Lịch sử Việt Nam” NXB Khoa học Xã hội, năm 1992 cho rằng Bùi Viện là nhân vật xuất ngoại Đầu tiên vận động bang giao với nước Mỹ
Vào thế kỷ trước, hai đại ca lừng lẫy giang hồ Sài thành bấy giờ là Wòng Cái và Ba Thế chia nhau trấn giữ một khu vực kéo dài từ Lê Lai, Phạm Ngũ Lão tới tận chợ Dân Sinh ngày nay. Tới độ khoảng năm 1950-1951, một đám cháy lớn đã thiêu rụi toàn bộ khu ổ chuột tại Bùi Viện. Sau đó, một nhà đầu tư đã xây dựng lại một khu nhà trên nền đất cũ. Ngày nay, khu phố Tây dọc đường Bùi Viện đã trở thành một tụ điểm vui chơi không bao giờ ngủ của giới trẻ và khách du lịch. Tuy đã trải qua bao nhiêu biến đổi của thời cuộc nhưng cái tên Bùi Viện lại là một bí ẩn. Bí ẩn vì đó là một nhân vật lịch sử có thật nhưng ông có phải là người Việt Nam đầu tiên đặt quan hệ bang giao với Hoa Kỳ hay không - điều đó xin phép hạ hồi phân giải.
Bùi Viện là ai?
Năm 2005, ông Dương Trung Quốc đã viết trong bài "Người Việt Nam đầu tiên đến Mỹ" (Theo quyển "Con Đường Thiên Lý" - Nguyễn Hiến Lê, người Việt đầu tiên đến Mỹ là ông Trần Trọng Khiêm - Lê Kim hay Lee Kim cũng là tên của ông Khiêm sau khi sang Mỹ) cũng đã đề cập đến việc ông Bùi Viện được một vị quan đại thần tiến cử đi sứ sang Mỹ dưới triều Tự Đức để gặp tổng thống Ulysses Grant. Trước đó nữa, tại hội nghị thượng đỉnh Guam, trong bài diễn văn chào mừng ngày 20 tháng 03 năm 1967, Tổng thống Mỹ lúc đó là Lyndon B. Johnson cũng đã nhắc tới tên ông Bùi Viện lãnh vai trò là một ông lãnh sự đến đặt quan hệ bang giao giữa hai nước nhưng tiếc thay sự việc không thành. Và xa hơn nữa, người đầu tiên viết về ông là Phan Trần Chúc trong một tác phẩm có tựa đề: "Bùi Viện với cuộc duy tân của triều Tự Đức" (1946). Cậu chuyện có nhiều dị bản nên bài báo này xin trình bày phiên bản được nhiều người đề cập đến nhất Lý do Bùi Viện sang Mỹ
Bùi Viện sinh năm 1839, hiệu là Mạnh Dực, theo "Từ diển Nhân vật Lịch sử Việt Nam" (1992), Bùi Viện là nhân vật xuất ngoại đầu tiên đề xuất việc bang giao với Hoa Kỳ. Năm 1864, ông đỗ Tú tài; năm 1868 đỗ Cử nhân. Năm 1871, ông nhận nhiệm vụ phò Lê Tuấn, Tham tri Bộ Lễ ra Bắc dẹp loạn. Công việc hoàn thành, ông trở về Huế và sau đó được Doãn Khuê, Doanh điền sứ Nam Định mời ra giúp việc khai hoang, lấn biển.
Năm 1873, sau khi bình định Nam kỳ (chiếm trọn Nam kỳ lục tỉnh) Pháp đang muốn âm mưu ép triều đình ký một hiệp định thay thế Hòa ước Nhâm Tuất (1862). Bùi Viện nhận sứ mạng sang Mỹ do sự tiến cử của một viên đại thần trong triều với vua Tự Đức.
Kỳ 2: Hành trình sang Hoa Kỳ
