25/05/2015
ĐẠO CỦA THÁNH HIỀN
(Khổng Tử)
1. Thành nhân chi mỹ
“Nếu chúng ta nhìn thấy người khác làm một việc tốt hoặc tâm nguyện người đó có chỗ hay. Chúng ta đều phải giúp đỡ và thành tựu cho người đó, hoặc ra sức duy trì cho người đó, hoặc giãi bày oan khuất cho người đó; giúp người đó được thành tựu để cống hiến cho xã hội.”
Có một số người ngu si đần độn, chúng con nên đối xử với họ như thế nào?
Con phải biết: “Nhân chi sơ, tính bản thiện; tính tương cận, tập tương viễn”. Bản tính lương thiện, tập tính sau này có thể thay đổi được.
“Mọi người đều không thích người có tính tình hành sự khác với mình. Trên thế gian, người lương thiện rất nhiều, nhưng do chịu tác động bên ngoài, người lương thiện luôn khó làm được việc lương thiện. Chúng ta phải cố sức giúp đỡ, tác thành những người có tâm hành thiện nhưng bị người khác nói xấu mà gặp trở ngại; để việc thiện dễ thành công, để việc ác giảm đi. Đây là việc của thánh đức.”
2. Thiện chi thiên chánh (Ngay - lệch của thiện)
Cái gì gọi là thiện - ác?
“Phàm là những việc có lợi cho người đều là thiện, chỉ lợi cho bản thân là ác. Có lợi cho người, dù là chửi người đánh người cũng là thiện. Chỉ lợi cho bản thân; dù là kính trọng người, lễ độ với người cũng là ác”.
Thiện cũng có ngay có lệch.
• Vậy cái gì gọi là ngay - lệch đây?
VD:
Lúc đó, Lữ Công chỉ nghĩ có lòng đôn hậu, hy vọng hắn có thể tự mình giác ngộ. Nhưng không ngờ, làm vậy ngược lại đã nuôi dưỡng cái ác của hắn, để đến hôm nay phạm vào tội chết.
Đây chính là dùng tâm thiện làm việc ác.
Người thiện là ngay, người ác là lệch. Mọi người đều biết, nhưng cũng có người lấy tâm thiện làm việc ác - là lệch trong ngay vậy, như những việc Lữ Thừa Tướng làm.
Người lấy tâm ác làm việc thiện.
Như Trư Hương thân, tuy là vì bản thân ích kỷ, tự ý lập công đường, trừng phạt những người đi cướp bóc, nhưng như vậy đã dẹp yên được cướp bóc; nếu không, những người này không ai quản, sẽ trở thành bạo dân, sẽ làm loạn trị an xã hội.
Đây chính là ngay trong lệch.
• Phải phân biệt rõ ràng ngay - lệch trong thiện, mới nhận biết được đâu là thiện ác.
3. Khuyến nhân vy thiện (Khuyên người làm việc thiện)
Là con người ai lại không có tấm lòng lương thiện, chỉ vì theo đuổi lợi lạc cá nhân. Hơn nữa, lợi lạc cá nhân theo đuổi lại không có điểm dừng. Cho nên, dễ khiến người ta lạc bước vào đọa lạc. Do đó, sống chung với nhau, nên thuận tiện chỉ dẫn nhau - thức tỉnh nhau - xua tan sự mê hoặc cho nhau, giúp nhau khôi phục lại tấm lòng lương thiện.
Dùng miệng khuyên người tạm thời, dùng sách khuyên người trăm năm, hai việc nên làm song song. Có cơ hội có thể khuyên được người mà không cố gắng khuyên, chính là thất nhân. Không thể khuyên được, mà cứ một mực khuyên chính là thất ngôn. Nên ta phải suy xét thận trọng.
4. Thiện chi bán mãn (Đầy vơi của thiện)
Nếu việc thiện có phần đầy - vơi. Vậy cái gì là thiện vơi? Làm sao mới được xem là thiện đầy?
Làm việc thiện phải xuất phát từ chân thành tự nhiên. Làm việc thiện mà lòng không có thiện thì dù thành tích có viên mãn, việc thiện có làm suốt đời thì cũng chỉ dừng ở bán thiện mà thôi.
Làm việc tốt giúp đỡ người khác, nếu có thể tận tâm thì tiền của bố thí suốt đời giúp có nhỏ cũng rất viên mãn. Đây là thiện - đầy.
Ngược lại, làm một việc cho người khác mà không thể tận tâm, lại cứ nghĩ đang làm việc tốt, thì tiền của bố thí suốt đời giúp rất lớn cũng không được xem là viên mãn. Chỉ là thiện - vơi mà thôi.
5. Thiện chi đại tiểu (Lớn nhỏ của thiện)
Thông thường người ta cho rằng chửi người đánh người là ác; kính người lễ độ với người là thiện. Tham tiền lấy bừa là ác. Phẩm chất liêm khiết là thiện. Thực ra, không hẳn là vậy.
Vậy rốt cuộc đạo lý là gì?
Phàm là có lợi cho người đều là thiện, chỉ lợi cho bản thân là ác. Có lợi cho người, dù là chửi người đánh người cũng là thiện. Chỉ lợi cho bản thân dù là kính người, lễ độ với người cũng là ác. Cho nên chúng ta hành thiện, thiện lại chia thành tiểu thiện - đại thiện khác nhau.
• Vậy cái gì gọi là đại thiện, cái gì gọi là tiểu thiện?
VD:
Một ý nghĩ không ngay cũng là ác, không nhất định phải làm, chỉ nghĩ một cái là diêm phủ đã ghi chép lại rồi.
Tuy triều đình không nghe kiến nghị của ngươi, nhưng tấm lòng của ngươi là nghĩ cho vạn dân. Nếu triều đình tiếp nhận kiến nghị của ngươi, vậy công thiện của ngươi sẽ càng lớn hơn.
Phàm là có lòng nghĩ cho chúng sinh, nghĩ cho quốc gia thiên hạ. Thiện đó tuy nhỏ mà lớn. Nếu thiện đó để tính toán cho bản thân mình thì dù nhiều cũng là tiểu thiện.
Trong lòng có ý tính toán cho đời mình hoặc gia đình mình, thiện nhiều cũng là tiểu thiện. Phàm là trong lòng nghĩ cho quốc gia bá tánh, thiện ít cũng là đại công đức - đại thiện.
Lớn nhỏ của thiện không ở chỗ sự việc mà là ở tấm lòng. Tấm lòng lớn thì phúc lớn. Cho nên mỗi người chúng ta đều phải học hỏi nên dùng tấm lòng như thế nào mới phải.
6. Thiện chi thị phi (Đúng sai của thiện)
Cái gì là thiện ác? Phàm là có lợi cho người là thiện, chỉ lợi cho bản thân là ác. Có lợi cho người dù là chửi người đánh người cũng là thiện; chỉ lợi cho bản thân, dù là kính người, lễ độ với người cũng là ác. Tất cả đều phải suy xét tường tận, mới không làm đảo lộn thị phi thiện ác, mới làm được tự lợi lợi người thật sự.
VD:
Tử Cống chuộc người không nhận thưởng là đúng hay là sai?
Tử Cống chuộc người không nhận ban thưởng là sai rồi.
Chúng ta làm người làm việc phải có một nguyên tắc. Đó chính là phải giúp xã hội cải tiến những phong tục không tốt, lợi cho quốc gia, lợi cho chúng sanh, giáo hóa bá tánh, làm tấm gương tốt cho mọi người. “Học vi nhân sư, hành vi thế phạm” - Làm người thánh hiền. Đây mới chính là mục tiêu cuộc sống của chúng ta.
Tử Cống chuộc người không nhận tiền, không đủ để làm gương cho nhân thế. Hiện nay nước ta, người phú quý ít, kẻ nghèo khổ nhiều. Tử Cống cho rằng chuộc người không nhận tiền thưởng mới là liêm khiết, nhận tiền thưởng sẽ không liêm khiết nữa. Điều này đối với bản thân thì không sao cả, nhưng đối với ảnh hưởng đến phong tục cả nước mà nói là sai rồi. Cứ như vậy, những người có ý muốn làm việc tốt lại không thể lấy được tiền thưởng để chăm lo cuộc sống sẽ ngại không đi làm nữa. Vậy không phải không ai đi làm việc tốt rồi sao?
Như vậy, hành vy của Tử Cống chính là dư thiện mà phi thiện đó.
Nếu như thật sự hiểu được thiện tâm thiện hành mà thánh nhân nói thì sẽ hoan hoan hỷ hỷ nhận lấy tiền thưởng. Như vậy sẽ có hiệu quả cổ vũ người có lòng, chuộc hết tất cả những người làm nô tỳ ở nước khác trở về để họ được đoàn tụ với gia đình. Đây mới là thiện thật sự.
Tử Lộ cứu người nhận trâu là đúng hay là sai?
Từ nay về sau sẽ có rất nhiều người noi gương, đi cứu những người gặp nguy nan rồi.
• Làm sao có thể phân biệt được đâu là thiện, đâu là phi thiện?
Người làm việc thiện, đừng chỉ xem trọng hành vy trước mắt, mà nên chú ý hành vy này ảnh hưởng tốt hay xấu đến sau này. Ảnh hưởng cũng không xem trọng nhất thời, mà chú ý đến mặt ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài, cũng không nên chú trọng lợi ích của cá nhân mà nên chú trọng lợi ích của thiên hạ. Như vậy mới là thiện.
Hành vy trước mắt, tuy là thiện, nhưng lại ảnh hưởng không tốt đến người đời sau này. Đó là dư thiện mà thật sự phi thiện.
Hành vy đang làm hiện tại tuy như phi thiện. Nhưng những hành vy này ảnh hưởng giúp được người sau này. Thì đó thật sự lại là thiện.
Đây chính là luận điểm thị phi. Luận điểm khác như: phi nghĩa chi phi, phi lễ chi lễ, phi tính chi tính, phi từ chi từ. Đều nên phải suy xét lựa chọn. Cho nên chúng ta phải hiểu được đạo lý thị phi thiện ác; dùng trí tuệ thật sự để làm rõ thị phi thì mới thật sự làm được chân thiện, có lợi cho người, có lợi cho xã hội, quốc gia, thế giới.
7. Thiện chi đoan khúc
Phàm là có lợi cho người đều là thiện, chỉ có lợi cho bản thân là ác.
• Vậy đoan khúc là gì?
Tử Nhan có một trái tim toàn tâm yêu người.
Làm việc tốt thì làm đến cùng.
Đơn thuần xuất phát từ tấm lòng cứu thế lợi người chính là đoan, một lòng toàn tâm yêu người chính là đoan. Đơn thuần là lòng kính người chính là đoan. Giống như những việc Tử Nhan đã làm.
Giả sử hành thiện mà có một chút lòng bực tức ca thán thì chính là khúc.
8. Thiện chi nan di (Khó dễ của thiện)
Cái gì là thiện ác? Phàm là có lợi cho người là thiện, chỉ lợi cho bản thân là ác. Có lợi cho người dù là chửi người, đánh người cũng là thiện. Chỉ lợi cho bản thân, dù là kính người, lễ người cũng là ác.
Thiện cũng có phân biệt khó dễ. Vậy cái gì gọi là khó dễ?
• Cái gì là khắc kỵ?
Khắc phục thói quen phiền não của bản thân gọi là khắc kỵ.
Cái gì gọi là khắc phục thói quen phiền não?
Thói quen xấu, vọng tưởng cố chấp, lòng dạ hẹp hòi.
Vậy phải khắc phục như thế nào?
Trước tiên, nên bắt đầu từ thói quen phiền não khó khắc phục nhất, cái dễ sẽ tự nhiên từ từ khắc phục mất.
Tử Trung cứu người gặp nạn, giúp người gặp nguy, vui vẻ hành thiện. Thiện cử như vậy, chúng ta phải học hỏi nhiều hơn.
Cái gọi là người thiện?
“Là được mọi người kính, thiên đạo phù hộ, phước lộc theo đó mà đến”.
Cái gì là thói quen phiền não khó khắc phục nhất của Tử Thiện?
Tử Thiện quá lỗ mãn, hấp tấp, không biết nhẫn nại. Khắc kỵ nhất định phải bắt đầu từ chỗ này.
Nói đến nhẫn nại, Tử Thiện phải học hỏi Nhan Hồi nhiều hơn. Nhan Hồi rất nghèo khổ, sống trong căn nhà chật hẹp rách nát, đồ dùng để ăn cơm là hai que gỗ và một đốt tre. Uống nước cũng không có ly, chỉ dùng gáo múc. Người khác không ai chịu nổi, nhưng Nhan Hồi không hề kêu ca. Nhan Hồi đúng thật là hiền đức.
Tử Thiện đã biết căn nguyên bệnh của mình thì phải quyết tâm sửa đổi, nhất định phải khắc chế phiền, khoan dung nhẫn nhịn người người khác. Bản thân phải hết sức khắc phục thói quen phiền não, làm việc khó nhịn vẫn nhịn được.
• Gặp tai họa bất hạnh là việc khó tránh khỏi trên đường đời con người. Đối với những người bất hạnh này nên xem giống như chính mình gặp phải việc bất hạnh, gấp rút giải cứu, phải lập tức cứu nguy cho người khác từ nhiều mặt.
• Ân huệ không ở chỗ lớn nhỏ, chỉ cần cứu người lúc gian nguy là được.
• Đối với háo sắc, háo danh, háo lợi, háo nộ; những lỗi lầm này không nên truy cứu nữa. Nhưng khi tập trung vào nơi tâm niệm xuất phát, phải để chánh niện luôn luôn hiện ra trước. Do đó, khi có một ý niệm bất hợp lý nảy sinh, lập tức phát giác và tiêu diệt.
• Làm sao mới có thể để chánh niệm hiện ra trước?
Hiểu rõ đạo lý, cộng thêm cố gắng khắc chế tức thời mới được.
Thiện có dễ có khó, muốn làm một người nhân từ thì phải toàn tâm toàn ý giúp đỡ người khác. Phàm là người có tiền có thế, lập công tích đức rất dễ dàng; dễ mà không làm là thiếu chí tiến thủ. Người nghèo, làm phước khó; khó mà làm được, đây mới xem là khó được mới quý.
9. Thiện chi âm đương (Thiện âm - Thiện dương)
Cái gì gọi là thiện ác? Phàm là có lợi cho người là thiện, chỉ lợi cho bản thân là ác. Có lợi cho người, dù là chửi người đánh người cũng là thiện. Chỉ lợi cho bản thân, dù là lễ người kính người cũng là ác.
• Thiện cũng có phân biệt âm dương.
Phàm làm việc lành mà người ngoài biết được là dương thiện. Làm việc lành mà người ngoài không biết được là âm đức.
VD:
Tử Thiện vì dân trừ đi tam tai, giúp dân chúng địa phương yên tâm sinh sống. Người khác nhìn thấy cũng có thể noi theo.
Tất cả chúng ta đều nên làm nhiều việc thiện, làm tấm gương học tập cho xã hội. “Học vi nhân sư, hành vi thế phạm” - Dẫn dắt đại chúng, ai ai cũng có thể có lòng tốt, nói lời tốt, làm điều tốt, làm việc tốt. Như vậy sẽ quốc thái dân an, thiên hạ thuận hòa.
Thư sinh biết được người kế bên gặp khó khăn, liền lấy lộ phí của mình ra, giả làm thân phận chồng của thiếu phụ giúp đỡ cô ấy, làm lắng dịu một trận sóng gió. Đồng thời cũng cứu được thiếu phụ đó một mạng. Thư sinh làm việc tốt không lưu danh, không đồ lợi, chỉ một lòng giúp người, không tiếc hy sinh cơ hội thi cử.
Kiểu hành thiện này chính là người làm việc thiện âm đức mà tích âm đức, cũng là phúc cuối đời vô hạn.
10. Xá tài tác phúc (Bỏ tiền làm phước)
Thế nhân dùng ăn mặc để sống, cho nên thí của cải mới là quan trọng nhất. Trong dẹp bỏ lòng keo kiệt của mình, ngoài cứu người lúc hoạn nạn. Bỏ tiền ra lúc đầu sẽ hơi miễn cưỡng, về sau sẽ trở thành thói quen. Điều này có thể rửa sạch tư tình, khử trừ sự keo kiệt.
Nếu thế nhân nhặt được tiền đều có lòng tham thì những việc thê lương trên thế gian nhiều biết mấy.
Từ Tư Nhi xuất thân bần cùng, nhưng nhặt được tiền không tham, đây là mỹ đức rất đáng được xưng tụng. Bỏ đi tư lợi của mình, chân thành ban ra, tự nhiên sẽ nhận được phúc đức. Chúng ta phải bắt đầu từ bản thân mình.
11. Hộ trì chánh pháp (Giữ gìn bảo hộ chánh pháp)
Hiện nay thế đạo sa sút, đạo đức suy yếu, lòng người bất an.
Các con theo ta học cũng đã lâu rồi. Bây giờ chính là lúc toàn quốc cần đến các con. Các con hãy thông báo với tất cả học trò, đến khắp nơi trong cả nước, truyền bá nhân nghĩa đạo đức của thánh hiền. Từ đó cứu vãn lòng người trong xã hội.
Khổng Tử và Tử Thiện đi diện kiến quốc vương.
Quốc Vương có lệnh: “Cả nước thực hành giáo dục thánh hiền, đại hưng đạo đức nhân nghĩa; hộ trì chánh pháp, chấn hưng lễ nghĩa đất nước chúng ta”.
Do mọi người đều truyền bá giáo dục của thánh hiền. Cộng thêm sự ủng hộ mạnh mẽ của quốc vương các nước. Bá tánh đã khôi phục lại bản tính vốn có, mỗi người đều một lòng nghĩ cho đại chúng, tạo nên một xã hội yên lặng.
Giáo dục của thánh hiền là trọng tâm của chúng ta. Không có giáo dục của thánh hiền, nhân tâm chúng ta sẽ suy yếu, đạo đức sẽ tiêu vong; khiến cho người ta bất hiếu cha mẹ, bất kính sư trưởng. Cho nên mỗi người chúng ta đều phải hộ trì giáo dục của thánh hiền.
12. Mẫn Tổn
Mẹ của Mẫn Tổn dạy: “Khi cha mẹ gọi, phải lập tức vâng lời ngay”.
Mẫn Tổn nhắc lại:
“Cha mẹ gọi, lập tức vâng lời.
Cha mẹ sai, phải làm ngay.
Cha mẹ dạy, cung kính nghe.
Cha mẹ trách, phải tu sửa.”
Mẹ ơi, mẹ yên tâm. Sau này, con nhất định nghe lời mà.
Mẫn Tổn dùng hành vy hiếu thảo của mình đã bảo vệ được sự hòa thuận và hạnh phúc của gia đình. Có được như vậy, là nhờ mẹ ruột của anh đã dạy dỗ tốt anh.
Chính vì sự giáo dục đức hạnh của mẹ ruột, Mẫn Tổn mới có được lòng hiếu thảo thuần khiết lương thiện cao cả để khoan dung thông cảm. Như vậy, mới cảm động được mẹ kế.
“Mẹ còn ở, một mình con chịu lạnh.
Mẹ đi rồi, cả ba huynh đệ con đều phải chịu lạnh”.
Câu nói này lưu truyền thiên cổ. Người đời sau đối với lòng hiếu thảo, hành động hiếu thảo cuả Mẫn Tử Khiên, khen ngợi mãi. Đồng thời câu chuyện này nói với chúng ta, chỉ cần chúng ta dùng lòng hiếu thảo chân thành để phụng dưỡng cha mẹ. Dù là cha mẹ như thế nào, cũng sẽ có ngày cảm động.
13. Lý Thiện nuôi sữa chủ
“Quân lấy lễ dùng thần, thần lấy trung tòng quân
Nghĩa quân thần như hòa trộn giữa nước với sữa.”
Sống thông cảm lẫn nhau.
Tinh thần trung nghĩa của Lý Thiện, trước sau khuyến khích chúng ta gặp người hiền tài nên học hỏi theo. Dù đang ở bất kỳ hoàn cảnh địa vị nào đều phải là một người hết lòng với phận sự của mình.
