Bartender Street Event

12/05/2020

19/04/2019

26/10/2018

News:
Bartender mùa 2 dự kiến diễn ra 2 nơi ở thành phố HCM
Dịp Tết Dương lịch ở Đầm sen và Âm lịch tại khu Quảng trường trung tâm văn hóa q2 mới khánh thành.

13/03/2018

ĐỀ DẪN HỘI THẢO QUỐC TẾ (2014)

CÂY DỪA VIỆT NAM – GIÁ TRỊ VÀ TIỀM NĂNG

1. VĂN HÓA – LỊCH SỬ
Gắn bó hàng ngàn năm với hơn 20 quốc gia thuộc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, cây dừa là hình ảnh quê hương, là biểu tượng văn hóa từ tâm linh đến sinh hoạt đời thường của hàng trăm triệu người trên thế giới. Hệ giá trị Đông Á chịu ảnh hưởng của Nho học từ ngàn xưa đã khuôn đúc đức tính quân tử của những loại cây cỏ, hoa lá phương Bắc như tùng, bách, mai, lan, cúc, trúc. Những loài thực vật - biểu tượng ấy đã chế ngự tâm thức truyền thống của người Việt Nam cho đến khi chúng ta nhận thức được sự tồn tại của cây dừa - một thứ biểu tượng mới. Tuy chưa được gọi tên chính thức nhưng cây dừa đã hiện diện trong văn học và nghệ thuật vùng đất trồng dừa (Nam Trung Bộ và Nam Bộ) như những biểu tượng của sự hiên ngang, dũng mãnh, tinh thần quật khởi của người chiến sĩ, của người dân cứu nước, là dáng đứng của những cô gái Bến Tre vừa gẫn gũi thướt tha vừa kiên cường dũng mãnh. Trong chiến tranh vệ quốc, dừa còn là vũ khí, dừa còn là chiến sỹ, đã cùng đồng bào ta lập nhiều chiến công hiển hách. Bằng sự mưu trí, chỉ môt trái lựu đạn và một lá cờ giải phóng đặt trên ngọn dừa, du kích Bến Tre đã diệt được một máy may trực thăng của Mỹ. Năm 1960, bằng chiếc bè với hàng trăn cây dừa, lợi dụng thuỷ triều, cũng du kích Bến Tre đã phá sập chiếc cầu Bình Chánh, con đường huyết mạch giao thông trong khu vực. Dừa đã đi vào nhận thức của cư dân phương Nam như những - người bạn, người bảo vệ, người chiến sĩ, với thế đứng hiên ngang cùng bão táp của cuộc đời, là hình ảnh quê hương thân thiết của bất cứ ai dẫu chỉ một lần xa quê. Cũng bằng cách ấy, dừa đã đi vào văn học và nghệ thuật, đọng lại ở những áng văn thơ thanh khiết, sang trọng nhưng cũng không mất đi nét mộc mạc, gần gũi. Ở đâu đó trên dải đất Việt Nam, cây dừa đã thay thế cây tùng hay bách để ngự trị trong tâm hồn ngƣời dân Việt. Ở đâu đó, người ta bắt gặp hình ảnh cây dừa cùng những loài sinh vật quen thuộc như hoa sen, cành tre, giỏ cua hay bầy vịt cỏ trong các tác phẩm nghệ thuật hay điệu khắc dân gian, trong gian thờ gia đình hay ở các đình, miếu. Ở một chừng mực nhất định, cây dừa đã và đang trở thành một thứ biểu tượng. Cây dừa cũng đã chiếm một vị trí không nhỏ trong tâm thức của người Việt Nam. Không chỉ là hình ảnh quê hương đất nước, không chỉ là thời khắc giao thừa, không chỉ là mâm ngũ quả ngày Tết mà còn rất gần gũi, từ miếng ăn, giấc ngủ tới bóng mát tuổi thơ cùng những trò chơi con trẻ, dừa còn xuất hiện rất êm đềm, gần gũi nhưng không kém phần quý phái trong thơ ca, hò vè, trong tranh dân gian Đông Hồ, trong ngạn ngữ ca dao v.v.. Hẳn trong chúng ta, ít ra cũng đã một được lần nghe tới câu nói: “Lành làm gáo, vỡ làm muôi” mỗi khi ông cha ta dạy con cháu làm người. Chiếc bánh g*i truyền thống luôn có mặt trong những ngày giỗ chạp, Tết lễ, với hương vị dừa độc đáo đã là đặc sản của nhất nhiều vùng miền trong cả nước như làng Giá, Ninh Giang, Tứ Trụ, Bình Định. Đặc biệt hơn nữa, dừa còn dùng làm tên một địa danh, một cửa ô mang tầm chiến lược hết sức quan trọng từ ngàn đời nay của thủ đô ngàn năm văn hiến nước ta, đó là Ô Chợ Dừa, nơi mà cây dừa được trồng từ thời Lý Nam Đế cho xây dựng thành Tô Lịch. Nằm sâu trong lòng đất, những chiếc sọ dừa, thân cây dừa, đã minh chứng cho chúng ta những giá trị văn hoá lâu đời từ những di chỉ khảo cổ thuộc văn hoá Hoà Bình, Đông Sơn, Óc Eo và ngay cả thời kỳ tiền Thăng Long để khẳng định lại một lần nữa tại sao lại có địa danh Ô Chợ Dừa được tồn tại cho đến ngày nay. Có bài hát ví cây dừa thướt tha như dáng người phụ nữ đã đi vào lòng người và làm nên hình ảnh của một địa phương để giờ đây nơi ấy xứng đáng là thủ phủ của cây dừa Việt Nam với ngành công nghiệp chế biến dừa hiện đại, phát triển vào hàng bậc nhất Việt Nam và khẳng định vị trí của sản phẩm dừa Việt Nam trên thị trường thế giới, ấy bài hát “Dáng đứng Bến Tre” của nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý. Lê Anh Xuân cũng có bài “Dừa ơi” với tứ thơ mê hoặc lòng người: “Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ/Dừa ru tôi giấc ngủ trẻ thơ”...
2. GIÁ TRỊ THỰC TẾ
Với gần 150.000ha, đứng thứ tư sau cao su, điều và cà phê, không trồng thành đồn điền, trang trại. Khoảng 20 triệu cây dừa đứng ở quanh nhà, vườn nhà, dọc đường đi, trên những kênh mương, những con đê vì lợi ích thiết thực của nó.
Từ ngàn xưa, dừa đã phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hằng ngày, ngày nay dừa đang lãnh thêm một sứ mạng là phục vụ cho ngành công nghiệp chế biến dừa hết sức non trẻ đang ngày càng phát triển ở Việt Nam. Tuy là loại cây trồng truyền thống, nhưng cây dừa gần như chưa được quan tâm biết đến. Từ sự trăn trở rất lớn và bằng sự nỗ lực nhiều tháng năm của các chuyên gia về dừa ở Viện nghiên cứu Dầu và Cây có dầu, đến tháng 5/2011, một số giống dừa mới chính thức được đưa vào danh mục giống cây trồng quốc gia. Khi được đầu tư nghiên cứu đúng mức, chúng ta tin rằng lợi ích của cây dừa không chỉ nằm ở những sản phẩm cụ thể mà còn cả từ giá trị vô hình của nó nữa.
Giá trị vô hình của dừa không chỉ là văn hoá, không chỉ là lịch sử mà còn có tác dụng rất lớn trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt như hiện nay. Với bộ rễ chùm, mềm dẻo như lớp lưới, dừa được trồng ven kênh rạch, bờ ao để giữ đất, chống sạt lở. Ngoài ra, bộ rễ ấy còn có tác dụng rất tốt cho việc giữ ổn định mạch nước ngầm bởi sự chống thoát hơi nước trên bề mặt trái đất đồng thời bổ sung thêm nguồn nước ngầm, chống được ngập úng trong mùa mưa lũ. Cấu tạo dạng thùy lông chim, lá dừa mềm mại, có tác dụng đảo chiều và giảm được nộ cuồng của gió trong mùa giông bão. Hơn nữa, lại là loại cây thích nghi với điều kiện ngập mặn, nên cây dừa được chọn là cây thay thế những loại cây trồng khác trong điều kiện biến đổi khí hậu bới nước biển ngày càng dâng cao, bão lũ ngày càng nhiều. Chính vì thế, không riêng gì ở các nước, cây dừa ở Việt Nam cũng ngày được quan tâm nhiều hơn bởi những giá trị thiết thực của nó. Là loại cây đơn trục, dừa không chiếm nhiều diện tích như những loại cây trồng khác, nên ông cha ta xưa có câu: “Thiếu đất trồng dừa, thừa đất trồng cau”. Bởi bình quân, từ 26 đến 30 ngày, dừa cho ra một bông, hay nói cách khác là một quày dừa, kèm theo một tàu lá, có nghĩa là nếu được trồng quanh nhà, dừa sẽ đem lại cho ta một lợi ích đáng kể, từ thức ăn đến những vật dụng cũng như chất đốt. Do cấu tạo xương lá dẻo, mềm, nên sóng lá dừa đã được dùng làm chổi quét sân, làm rế lót nồi, lá dừa ngày xưa còn được dùng để lợp nhà, làm đuốc thắp sáng trong đêm tối, thân lá được làm chất đốt. Trái dừa, ngoài việc làm thức ăn, bánh kẹo, còn có thể chiết xuất thành dầu dừa. Dầu dừa là một loại dược liệu quý có tác dụng tẩy độc, tăng đề kháng cho cơ thể, mau lành da, chống rụng tóc. Nước dừa ngoài giải khát, còn là một loại huyết thanh thiên nhiên có thể truyền vào máu cho thương binh ngoài mặt trận. Than gáo dừa có thể chế biến thành than hoạt tính, thuốc trị bệnh nhiễm trùng đường tiêu hoá. Với nhiều công dụng như vậy, cây dừa xứng danh với tên gọi “Cây của sự sống”. Ở Việt Nam, dừa có mặt trong danh mục cây công nghiệp lâu năm, nhưng chưa phải là cây đem lại nguồn ngoại tệ lớn, nên chưa được các cơ quan, ban ngành chú ý, cũng chưa được chính phủ quan tâm đúng mức. Tỉnh Bến Tre, với diện tích trồng dừa lớn nhất nước, đặc biệt có ngành công nghiệp chế biển dừa phát triển khá ổn định và bền vững, đã được UBND tỉnh có những chính sách hỗ trợ trực tiếp cho cây dừa và cấp kinh phí để Hiệp hội Dừa Bến Tre hoạt động. Miền Trung thì Khánh Hòa đang xây dựng thương hiệu cho dừa Ninh Đa. Huyện Hoài Nhơn, nơi nổi tiếng bởi địa danh dừa Tam Quan Bình Định thì đang chờ giấy phép thành lập Hội Dừa Hoài Nhơn. Hiệp hội Dừa Việt Nam được thành lập từ sự trăn trở làm thế nào nâng cao được đời sống của người nông dân trồng dừa và các cơ sở sản xuất kinh doanh những sản phẩm từ dừa tồn tại và phát triển và làm thế nào để khai thác hết giá trị thực của cây dừa, từ hữu hình tới vô hình.
3. KẾT LUẬN
Hội thảo quốc tế: “Cây dừa Việt Nam - Giá trị và tiềm năng” hôm nay tập trung nhiều nhà khoa học ở nhiều lĩnh vực khác nhau đã có những nghiên cứu, những trăn trở với dừa, những trải nghiệm rất thực để chúng ta có được 44 bài tham luận đắt nhất, để chúng ta có thêm minh chứng cho giá trị rất thực của dừa mà ít được ai biết đến. Hội thảo quốc tế về cây dừa Việt Nam hôm nay sẽ là điểm tựa, sẽ là dấu son cho sự định hướng chiến lược phát triển của cây dừa Việt Nam trong thế kỷ mới, thế kỷ của kinh tế dịch vụ, của ngành công nghiệp xanh, công nghiệp không khói. Bằng sự nỗ lực rất lớn của mình, Hiệp hội Dừa Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, Viện nghiên cứu Dầu và Cây có dầu cùng sự phối hợp và hỗ trợ của UBND tỉnh Bến Tre, của Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Bến Tre, của Cục Chế biến Nông Lâm Thuỷ sản và Ngành Muối - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng sự đóng góp của nhiều đơn vị khác để triển khai có hiệu quả hội thảo ngày hôm nay. Chương trình hội thảo sẽ được diễn ra trong hai: ngày 29 tại thành phố Hồ Chí Minh và ngày 30 sẽ đi thực tế đến các đơn vị sản xuất và điểm du lịch Dừa tại Bến Tre và tọa đàm với các nhà quản lý, nhà khoa học tại địa phương. Một kỷ nguyên mới cho cây dừa Việt Nam sẽ được mở ra, để cây dừa ngày càng đóng góp nhiều hơn cho cuộc sống nhân loại. Để đạt được mục đích ấy, việc quan tâm nghiên cứu, đánh giá giá trị và xác định tiềm năng của cây dừa là hết sức cấp bách và thiết thực. Hãy bắt đầu với tương lai của cây dừa Việt Nam bằng một sự quan tâm đúng cách và đúng mức.

13/03/2018

13/03/2018

ĐÊM QUA TỚI HƠN 3GIỜ SÁNG ĐỂ HOÀN THÀNH BÀI "VAI TRÒ CỦA NGHỆ NHÂN & CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC BẢO TỒN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG".
(Saigon, 13/3/2016)

Quốc gia nào có nền kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp, thì quốc gia ấy sẽ có rất nhiều làng nghề truyền thống. Đó là quy luật tất yếu của sự phát triển xã hội. Bởi làng nghề chính là sự phân công lao động một cách tự nhiên để đảm bảo sự lưu thông hàng hóa trong xã hội.

LÀNG NGHỀ LÀ GÌ?
Một cộng đồng dân cư có cùng ngành nghề sản xuất kinh doanh bền vững, sống tập trung ở một khu vực, thì gọi là làng nghề. Bên cạnh đó còn thêm một yếu tố không thể thiếu, ấy là sự phát triển, bảo tồn để thành nghề truyền thống.
Việt Nam có rất nhiều làng nghề, nhưng tập trung nhiều nhất có thể nói là tại Thừa Thiên Huế, với 95 làng nghề, đa số phục vụ cho đời sống sinh hoạt của vương triều và thị dân kinh đô. Ở Huế có 6 nhóm ngành nghề chính với nhiều sản phẩm hết sức đa dạng, phong phú, từ ẩm thực cho đến sản xuất công cụ, hàng cúng lễ, kim hoàn và nhất là làng nghề nón, chỉ riêng nghề nón, đã có hàng chục làng như: Phú Cam, Dạ Lê, Phú Vang, Đốc Sơ, Triều Tây, Kim Long, Sịa.... Nón lá Huế nổi tiếng bởi được ẩn những câu thơ và tranh phong cảnh hữu tình cùng sự đa dạng về mẫu mã. Có thể nói nón bài thơ của Huế là chiếc nón lá Việt Nam hoàn hảo nhất về tính thẩm mỹ, bởi sự mong manh nền nã.
Ngoài ra, điều kiện tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành làng nghề vì nơi ấy cũng chính là những vùng nguyên liệu như: gốm Bát Tràng, gốm Bàu Trúc, gốm Bình Dương, gốm Vĩnh Long, mây tre Chương Mỹ, Thạch Thất (Hà Tây cũ). Miền Tây Nam bộ, sông nước mênh mông, lục bình (bèo tây) cũng là nguồn nguyên liệu cho những làng nghề đan lát lục bình phát triển. Ở Bến Tre, do đặc tính về cây trồng, ngoài những làng nghề truyền thống như bánh tráng ở Mỹ Lồng, bánh phồng ở Sơn Đốc, làng hoa Chợ lách,…trước cơ chế thị trường cũng đã xuất hiện những làng nghề mới chuyên về thủ công mỹ nghệ dừa như ở Cồn Ốc cung cấp cho thị trường giỏ đựng quà, ở Cồn Phụng thì chủ yếu là hàng lưu niệm phục vụ cho khách du lịch.
Mỗi một làng nghề có những sản phẩm truyền thống khác nhau hoặc giống nhau. Với những làng nghề có cùng một ngành nghề, nhưng do thổ nhưỡng, tập quán cũng như yêu cầu của khách hàng (thị trường) nên có những bí quyết khác nhau và những đặc thù về mẫu mã riêng cho sản phẩm của mình như nghề chiếu cói ở Thái Bình, Thanh Hóa, Cà Mau, … Đặc biệt chiếu cói Kim Sơn (Ninh Bình) thì nghệ nhân dệt hoa trực tiếp lên chiếu chứ không in hoa như những địa phương khác. Từ nghề chiếu, những sản phẩm khác như thảm, túi sách, hộp,… cũng được làm dựa trên tay nghề có sẵn theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Làng nghề Việt Nam hiện nay đang đứng trước nguy cơ tan rã, bởi sự phát triển của khoa học kỹ thuật và lối sống văn minh hiện đại. Như ta thấy, hiện tại, nón lá không còn là sản phẩm tiêu dùng phổ biến nữa, bởi sự kềnh càng, không tiện lợi trong giao thông cơ giới. Giờ đây chiếc nón lá chỉ dùng cho những người nội trợ lớn tuổi theo thói quen. Hoặc chiếc chiếu cói cũng chỉ được dùng phổ biến cho đình chùa, miếu mạo. Sản phẩm chiếu tre, chiếu nhựa, chiếu bằng chất liệu tổng hợp từ Trung Quốc, với tính thẩm mỹ và đa dạng cũng đã góp phần không nhỏ vào việc giết chết những làng nghề chiếu ở nước ta.

NGHỆ NHÂN
Nghệ nhân là lực lượng lao động tinh hoa của làng nghề, góp phần tạo nên sự tồn tại và phát triển của làng nghề. Không phải người thợ thủ công nào cũng có thể trở thành nghệ nhân. Nghệ nhân, ngoài sự khéo tay, tính sáng tạo, kinh nghiệm, họ còn có khả năng truyền nghề nữa. Nghệ nhân là những người thầy thực hành tuyệt vời nhờ vào kinh nghiệm và sáng tạo. Làng nghề nào có nhiều nghệ nhân, sẽ có nhiều điều kiện phát triển và nổi tiếng, bởi mẫu mã đa dạng, mang tính thẩm mỹ cao và chất lượng sẽ ổn định. Tuy nhiên, không phải nghệ nhân nào cũng muốn truyền nghề cho cộng đồng. Có người ôm giữ bí quyết của mình như gia bảo, nhưng không truyền được cho con cháu họ, vì con cháu không chuyên tâm với nghề gia truyền, nên dần cũng mai một. Hoặc, do nghề ấy không còn phù hợp với nhu cầu tiêu dùng hoặc kỹ thuật và năng suất không thể theo kịp trước sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nên nghệ nhân đành phải bỏ nghề, như làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp của người Chăm ở Ninh Thuận chẳng hạn. Một cái máy dệt thủ công khoảng vài triệu bạc được loại ra từ làng dệt Tân Bình (tp HCM) thôi, năng suất cũng đã gấp hơn 10 lần một nghệ nhân.

Có tham quan làng dệt thổ cẩm Chăm, ta mới thấy hết được sự công phu của các nghệ nhân khi bắt hoa trên khung dệt. Hỏi thăm về hoa văn thần Silva, thì một nghệ nhân lão làng nói, giờ trong làng chỉ còn mỗi mình bà dệt được hoa văn này, vì không ai có thể bắt được hoa văn này nữa. Nếu hoa văn này hỏng, coi như sản phẩm thần Silva sẽ mất. Kỹ thuật bắt hoa cho khung dệt, người không biết nghề sẽ chỉ thấy những túm chỉ rối rắm

Do điều kiện phát triển kinh tế xã hội, có rất nhiều làng nghề truyền thống ở các địa phương dần bị mai một, như làng gốm Bàu Trúc của người Chăm Ninh Thuận chỉ còn lại vài nghệ nhân, vài hộ còn duy trì, vì những sản phẩm được làm ra không thể nuôi sống được họ trước nhu cầu tiêu dùng của xã hội ngày một nâng cao.

Chính vì thế, những sản phẩm gia dụng truyền thống từ đất nung bị thu hẹp và đã trở thành “đặc sản”, phần lớn chỉ sử dụng cho các nhà hàng. Những sản phẩm mang tính văn hóa đặc trưng của tín ngưỡng phồn thực đã trở thành hàng trưng bày cho những người thích sưu tầm hơn là phục vụ cho tín ngưỡng, thờ cúng. Khi hỏi thăm một số sản phẩm mang tín ngưỡng phồn thực thì có nghệ nhân không biết được sản phẩm mình làm ra có bao nhiêu chi tiết là đúng và họ cũng không nói được sản phẩm mang ý nghĩa gì ngoài sự mô tả. Trong Fesstival làng nghề Huế năm 2013 thì đa số các nghệ nhân tham gia hội chợ triển lãm không nói được hết ý nghĩa sản phẩm truyền thống và tính văn hóa của sản phẩm là gì. Ví dụ như chiếc nón lá tại sao lại có dạng hình côn, và ý nghĩa của chiếc nón lá trong văn hóa Việt ra sao. Những điều này, đòi hỏi các nhà khoa học phải có những câu chuyện về nó, để giá trị của sản phẩm không chỉ đơn thuần là chiếc nón đội che nắng, che mưa mà còn là một sản phẩm văn hóa nữa. Viết lên những câu chuyện văn hóa cho những sản phẩm làng nghề, phải dựa trên nền tảng của văn hóa truyền thống và trả lời cho câu hỏi tại sao chỉ ở Huế mới có nón lá bài thơ và sự mong manh của chiếc nón mang ý nghĩa gì? Tôi tin chắc rằng khai thác được lịch sử ra đời của chiếc nón lá bài thơ của Huế sẽ làm tăng thêm giá trị văn hóa cho cố đô.
(Còn thiếu phần cuối chưa tìm thấy, hic hic)

10/03/2018

Cây dừa và chuỗi giá trị vô hình
25/12/2013 - 08:24


..“Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ
Dừa ru tôi giấc ngủ tuổi thơ
Cứ mỗi chiều nghe dừa reo trước gió
Tôi hỏi nội tôi: Dừa có tự bao giờ?”…

Bốn câu thơ trên trong bài thơ “Dừa ơi” của nhà thơ Lê Anh Xuân đã trở thành bất hủ cho những hoài niệm tuổi thơ của người Bến Tre bằng những hình ảnh hết sức gần gũi, dung dị và thân thương.

Bài hát nổi tiếng “Dáng đứng Bến Tre”, cũng đã là một trong những thành tố tạo nên hình ảnh người con gái Bến Tre kiên cường, bất khuất, khi Nguyễn Văn Tý biết lồng ghép bóng dáng yêu kiều của người nữ du kích với bóng dừa xanh: “Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió”…

Những hình ảnh trên đã nói lên điều gì, nếu không phải là giá trị vô hình mà cây dừa Bến Tre có được? Vâng, giá trị vô hình là giá trị không thể nhìn thấy cụ thể, nhưng nó được ẩn chứa, tiềm tàng trong mỗi loại vật chất theo bề dày của thời gian.

Dừa là loại cây cho trái ăn được, cùng nhiều công dụng trong đời sống của người Việt Nam hàng ngàn năm nay, vì thế dừa mang trong mình một giá trị văn hóa lâu đời, từ tâm linh, ẩm thực, cho đến ngạn ngữ, thi ca…

Trong đời sống tâm linh, từ xa xưa, có nhiều nơi dừa được dùng làm lễ vật dâng lên trời đất vào thời khắc giao thừa để tiễn đưa năm cũ và đón chào năm mới, thể hiện sự tròn đầy, tinh khiết. Ngày nay, trái dừa không thể thiếu trong mâm ngũ quả ngày Tết của người Việt Nam với cầu mong được vừa đủ. Hầu hết những món ăn dâng lên Tổ tiên ông bà vào các ngày giỗ chạp, cưới xin, hoặc tiến vua cũng đều có dừa, như: bánh g*i, bánh xu xê (có nơi gọi bánh phu thê), bánh cốm, các loại chè, xôi,… Chất liệu dừa trong những món ăn cũng thể hiện sự viên mãn của vị giác, của tấm lòng thơm thảo.

Bó đuốc lá dừa là nét đẹp nhân văn trong văn hóa ứng xử của người dân xứ dừa thời khẩn hoang với nhau khi bước lỡ đường khuya. Cổng chào ngày cưới, ngày hội cũng từ dừa, rồi chiếc gáo múc nước từ thuở xa xưa mà nhà nhà đều có, ấy chính từ sọ dừa, chiếc chổi quét bếp xơ dừa đến chiếc chổi chà cũng từ cọng lá dừa… Những đồ dùng từ dừa ấy, có cái giờ đây đã trở thành dấu ấn của thời gian, nhắc cho chúng ta nhớ lại thuở xưa, với cuộc sống giản dị, thanh bình.

Dừa cho ta bóng mát cùng bao kỷ niệm tuổi thơ trong lời ru của mẹ trên chiếc võng xơ dừa, những trò cút bắt, bắn bi… Dây thừng dừa cũng là vật dụng không thể thiếu với những ngư dân giăng buồm ra khơi. Những thiếu phụ ngày xưa muốn có mái tóc dài đen mượt cũng cần đến dầu dừa, và sau khi từ giã cuộc đời, ngọn đèn dầu dừa chính là biểu tượng mong manh của đời người như là một triết lý sống. Dừa luôn bên ta như người mẹ hiền. dừa còn điểm tô cho quê hương nét đẹp của sự duyên dáng thướt tha… Đặc biệt hơn là sự góp sức của cây dừa trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ thật to lớn với những chiến công trên ngọn dừa cao, hoặc với hàng ngàn cây dừa đã phá sập chiếc cầu Bình Chánh, đã tạo nên những chiến công tưởng như thần thánh. Những căn hầm được làm từ những thân dừa đã trở thành huyền thoại, trở thành biểu tượng cho ý chí kiên cường và sự mưu trí sáng tạo của đồng bào, chiến sĩ Bến Tre...

Đó là những giá trị vô hình mà cây dừa đang có. Đây chính là sản phẩm văn hóa đặc trưng của dừa mà không một loại cây cho quả nào có được. Từ nguồn “nguyên liệu” này, có thể tập hợp để in thành sách, tư liệu phục vụ cho ngành Việt Nam học, Văn hóa học, Dân tộc học và cho cả những người muốn tìm hiểu về văn hóa Việt Nam. Điều thiết thực hơn, ấy chính là mở ra cho ngành công nghiệp không khói của Bến Tre thêm sản phẩm du lịch dừa với nội dung hấp dẫn, độc đáo bởi bề dày văn hóa và lịch sử của nó.

Khai thác được giá trị vô hình của dừa để biến thành sản phẩm là hình thức quảng bá cho cây dừa Bến Tre, văn hóa Bến Tre, lịch sử Bến Tre với bạn bè năm châu và hơn hết là để cho người Việt Nam hiểu được thêm một phần giá trị văn hóa dân tộc chưa được quan tâm nghiên cứu bảo tồn và phát triển. Và mọi người hiểu thêm rằng: giá trị thực của một dân tộc chính là văn hóa.

...“Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ/Dừa ru tôi giấc ngủ tuổi thơ/Cứ mỗi chiều nghe dừa reo trước gió/Tôi hỏi nội tôi: Dừa có tự bao giờ?”…

10/03/2018

Tham luận nhỏ (2015)

NHỮNG YẾU TỐ
ĐỂ KINH TẾ DỪA TRỞ THÀNH NGÀNH KINH TẾ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG


A. Khái quát về cây dừa Việt Nam

Với diện tích gần 150 ngàn ha, dừa là loại cây công nghiệp lâu năm được trồng với diện tích lớn thứ tư trong cả nước, sau cao su, cà phê và điều. Tuy nhiên, do tập quán sinh hoạt từ ngàn đời, cây dừa Việt Nam không được tập trung thành đồn điền, trang trại như những loại cây công nghiệp khác mà chỉ được trồng quanh nhà, bờ mương để tạo bóng mát, giữ đất và hơn hết là không chiếm diện tích quá nhiều so với các loại cây khác, nhưng lại rất nhiều công dụng. Vì thế, cây dừa đã gắn liền với đời sống của người Việt Nam qua sinh hoạt hằng ngày, từ ăn uống cho đến hình ảnh quê hương và sự tảo tần vất vả của những người dân lao động, người leo hái dừa, thợ thủ công, những người buôn bán lẻ ở các chợ từ thôn quê đến thành thị.
Ngày nay, cùng sự nghiên cứu về y học, tiến bộ của khoa học kỹ thuật, giá trị của cây dừa ngày càng được nâng cao bằng sự đa dạng sản phẩm, và công nghiệp chế biến dừa ở Việt Nam cũng đã trở thành ngành kinh tế đang được quan tâm phát triển, đặc biệt là ở Bến Tre.
Bằng sự nỗ lực không ngừng của bản thân, các đơn vị sản xuất kinh doanh những sản phẩm từ dừa Bến Tre ngày càng có nhiều hơn những sản phẩm mới với nhiều công dụng khác nhau. Ví dụ, ngoài dầu dừa, bánh kẹo truyền thống, Bến Tre còn có những đơn vị sản xuất ra những sản phẩm công nghệ cao như: sữa dừa, nước dừa tươi đóng lon, bột sữa dừa, dầu dừa tinh khiết (VCO) hoặc những sản phẩm mang tính sáng tạo đột phá như: mặt nạ thạch dừa đang được người tiêu dùng hết sức được quan tâm.
Tuy nhiên, chúng ta cũng không thể bỏ qua lợi ích của dừa trong điều kiện biến đổi khí hậu vô cùng khắc nghiệt hiện nay, mà cây dừa được chọn là cây thay thế và phát triển. Bên cạnh đó, đặc biệt hơn những quốc gia trồng dừa khác, cây dừa Việt Nam còn có một giá trị rất lớn mà họ không thể sánh được, đó là giá trị văn hóa lịch sử mà chúng ta còn hết sức lung túng trong việc khai thác để biến thành sản phẩm. Biết khai thác sản phẩm này, kinh tế dừa Việt Nam sẽ có thêm được một thế mạnh mới.

B. Thế nào là sự phát triển bền vững?
Bền vững được hiểu là sự ổn định lâu dài.
Phát triển bền vững chính là sự tăng trưởng ổn định lâu dài.
Muốn có sự phát triển bền vững cho một ngành hàng, một ngành kinh tế, đòi hỏi phải có một chiến lược dài hơi, bền bỉ dựa trên điều kiện thực tế và những định hướng, chính sách hợp lý. Ngoài những định hướng và chính sách hợp lý, để sự phát triển ổn định bền vững, chúng ta không thể nào bỏ qua công tác nghiên cứu và bảo tồn.
Nghiên cứu ở đây không chỉ đơn giản là tạo thêm sự đa dạng sản phẩm cho người tiêu dùng có nhiều cơ hội để lựa chọn mà còn để tìm ra được những thế mạnh, yếu để biết phát huy và khắc phục. Còn có một yếu tố cực kỳ quan trọng nữa, chính là nghiên cứu về mẫu mã, bao bì. Ngoài chất lượng sản phẩm, mẫu mã bao bì sẽ thể hiện đẳng cấp và thị trường của sản phẩm. Nhìn bao bì, ta có thể đánh giá được tầm nhìn và chiến lược phát triển của doanh nghiệp.
Ngoài những yếu tố trên, riêng về góc độ cá nhân, tôi còn rất coi trọng việc nghiên cứu bảo tồn những bản sắc văn hóa và dùng đó làm nền cho những câu chuyện kinh doanh. Và đó cũng là lý do tại sao năm 2014, Hiệp hội Dừa Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo quốc tế với chủ đề: “CÂY DỪA VIỆT NAM – GIÁ TRỊ VÀ TIỀM NĂNG” lại chú trọng đến yếu tố văn hóa lịch sử, nhằm nâng cao giá trị vô hình của cây dừa Việt Nam.
Khoa học công nghệ đang được bày bán rất nhiều ở các hội chợ chuyên ngành Cocotech được APCC (Cộng đồng dừa Châu Á Thái Bình dương) tổ chức theo định kỳ hai năm một lần. Chất lượng sản phẩm ngày càng được tiêu chuẩn hóa bởi những quy định hữu cơ để đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Điều đó, tạo nên sự cạnh tranh khốc liệt hơn trong môi trường kinh doanh. Nhưng tính văn hóa thì không nơi nào giống nơi nào. Biết kết hợp những yếu tố văn hóa vào kinh doanh, sản phẩm của chúng ta sẽ chiếm được nhiều thiện cảm và lòng tin nơi người tiêu dùng, đồng thời giá trị sản phẩm sẽ được nâng cao hơn, bởi người tiêu dùng luôn muốn thể hiện đẳng cấp của mình trong việc lựa chọn sản phẩm cho mình. Sản phẩm dừa của chúng ta không thể so sánh được như siêu xe Audi, Lexus, BMW, hoặc các hãng điện tử danh tiếng như: Aple, Samsung, HTC, … vì thế, chúng ta cần những câu chuyện về văn hóa, về dinh dưỡng, về sức khỏe, để người sử dụng cảm thấy họ được nâng tầm bằng chính sự hiểu biết của họ về một nền văn hóa, về lợi ích sức khỏe và an toàn cho bản thân.

C. Những yếu tố tạo nên sự bền vững
1. Vai trò hiệp hội
Một loại cây công nghiệp truyền thống với đa dạng sản phẩm, nhưng ít được quan tâm chú ý để phát triển Hiệp hội Dừa Việt Nam được ra đời với tiêu chí: gắn kết người trồng dừa với các doanh nghiệp, những nhà khoa học, nhằm nâng cao đời sống của người nông nhân trồng dừa, nâng cao giá trị sản phẩm của cây dừa, và các doanh nghiệp kinh doanh sản xuất dừa phát triển. Hiệp hội dừa Việt Nam cần phối hợp với các địa phương và các doanh nghiệp để cùng thảo luận, phân tích tìm ra những giải pháp để tháo gỡ khó khăn, phát huy thuận lợi. Nêu ra được những lợi ích thiết thực và tiềm năng phát triển của cây dừa để trình các bộ ban ngành và chính phủ chiến lược phát triển của của cây Dừa, để có được chính sách hỗ trợ cụ thể để dừa trở thành một ngành kinh tế phát triển, bởi tiềm năng và sự đa dạng sản phẩm.

2. Chính sách quốc gia:
Đây là yếu tố cự kỳ quan trọng. Ở quốc gia nào cũng vậy, có thể ban đầu do nhu cầu thị trường tự phát, nhưng đến một lúc nào đó, các ngành kinh tế đều cần có được chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước như: Xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, nghiên cứu ngành hàng, chính sách ưu đãi tín dụng và thuế.
Với những sản phẩm tận dụng những loại phế liệu từ dừa như: vỏ dừa, gáo dừa, cơ quan thuế nên cho sử dụng bảng kê. Trên thực tế, thì đây là một loại chất thải rắn, được tận dụng để nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, nhà nước đã có chính sách hỗ trợ nghiên cứu công nghệ ngoài ra nên có những ưu đãi về thuế, về tín dụng. Ví dụ như việc sản xuất than gáo dừa, các sở ban ngành nên có những đề tài nghiên cứu khoa học nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tận dụng lượng nhiệt tỏa ra trong quá trình đốt than cho một quy trình công nghệ nào đó.
Hiệp hội Dừa Việt Nam nên có những hoạt động lấy ý kiến từ các đơn vị sản xuất kinh doanh và các địa phương nhằm tham mưu và đề xuất những chính sách, chiến lược cho chính phủ, các bộ ngành để thúc đẩy ngành kinh tế dừa phát triển ổn định và bền vững.

3. Xây dựng vùng nguyên liệu
Không một ngành kinh tế nào có thể phát triển ổn định và bền vững, nếu thiếu nguồn nguyên liệu, và kinh tế dừa cũng không nằm ngoài điều kiện đó.
Khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, môi trường sống của con người ngày càng bị xâm hại, song song với điều đó là công nghệ sinh học cũng ngày càng tiến bộ, người ta đã nghiên cứu ra những sản phẩm đột biến gien nhằm tăng năng suất cây trồng vật nuôi, bất chấp sức khỏe của người tiêu dùng. Vì thế, nhu cầu sử dụng sản phẩm hữu cơ ngày càng được quan tâm ở các nước phát triển. Bên cạnh đó, y học cũng đã chứng minh được khả năng nâng cao sức đề kháng, tẩy độc, tái tạo những tế bào bị hư tổn, kích thích sự tăng trưởng của tóc, làm trẻ hóa làn da, giảm nguy cơ tim mạch, giảm cholesterol có hại cho sức khỏe của những sản phẩm từ dừa, nhất là sữa dừa và dầu dừa. Vì thế, nhu cầu sử dụng những sản phẩm từ dừa ngày càng được người tiêu dùng trên toàn thế giới quan tâm.
Việc xây dựng vùng nguyên liệu là điều vô cùng cần thiết. Tuy nhiên muốn chủ động được nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến dừa của Việt Nam không hề đơn giản, mà phải có 1 chiến lược cụ thể cho từng giai đoạn, bởi diện tích đất nông nghiệp cũng như rừng phòng hộ đã được quy hoạch gần như cơ bản cho việc trồng cây gì và nuôi con gì, khi ngành công nghiệp chế biến dừa của Việt Nam hết sức non trẻ và chưa phát triển đồng bộ.
Xây dựng được nguồn nguyên liệu ổn định chính là đảm bảo được cho người nông dân trồng dừa có được thu nhập ổn định và cách nhà đầu tư yên tâm đầu tư để phát triển. Tại sao Srilanca đầu tư nhà máy vào Bến Tre thất bại? Đây là bài học xương máu để chúng ta nhìn thấy được tầm quan trọng của vùng nguyên liệu như thế nào. Vùng nguyên liệu là yếu tố tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Vì thế, việc các nhà đầu tư cần phải có tầm nhìn xa hơn là cùng phối hợp với chính quyền và người nông dân để cùng đầu tư cây dừa theo quy mô phát triển của mình.

4. Định hướng dòng sản phẩm
Tại sao lại nói định hướng dòng sản phẩm là 1 trong những yếu tố tạo nên sự phát triển bền vững? Kinh nghiệm bản thân của tôi trong quá trình nghiên cứu phát triển sản phẩm, ấy chính là định hướng cho dòng sản phẩm của mình sẽ thuộc dạng nào, để có 1 chiến lược phát triển ngay từ ban đầu. Ví dụ, khi nghiên cứu về gáo dừa, tôi định hướng cho sản phẩm của mình chuyên về trang trí nội thất và phân khúc thị trường cho chính dòng sản phẩm của mình để có kế hoạch phát triển nó. Những bước đi ban đầu của tôi hết sức gian nan, vì phải nghiên cứu tìm ra quy trình sản xuất tối ưu nhất, đồng thời theo đó để nghiên cứu chế tạo máy móc thiết bị phù hợp với quy trình công nghệ của mình để đạt được đẳng cấp đưa vào khách sạn 5 sao.
Khi định hướng được dòng sản phẩm, ta sẽ phân khúc được thị trường của mình để có chiến lược phát triển nó. Muốn theo kịp trào lưu phát triển, ta nên hạn chế làm ra những sản phẩm rẻ tiền, chất lượng thấp, bởi nhu cầu tiêu dùng của xã hội ngày càng tiến tới sự hoàn hảo về chất lượng, mẫu mã và khẳng định đẳng cấp.

5. Tầm nhìn doanh nghiệp
Ngoài những yếu tố cần thiết taọ nên sự phát triển bền vững, tầm nhìn doanh nghiệp cực kỳ quan trọng. Chính tầm nhìn này sẽ quyết định hướng đi và sản phẩm doanh nghiệp. Một doanh nghiệp được thành lập bởi có được dòng sản phẩm chủ lực. Tuy nhiên chưa chắc sản phẩm tốt mà có thị trường tốt. Muốn có được thị trường tốt, cần lắm 1 chiến lược phát triển. Và điều cự kỳ quan trọng của sự phát triển sản xuất ấy chính là thị trường.
Tại sao Unilever lại thành công ở thị trường Việt Nam với các dòng sản phẩm gia vị, thức uống, tẩy rửa có sữa trên thị trường? Đó là nhờ họ có tầm nhìn, biết liên kết những sản phẩm uy tín và có chiến lược truyền thông quảng bá thương hiệu rất tốt.

6. Truyền thông
Truyền thông đóng vai trò hết sức quan trọng cho sự phát triển bền vững, bởi thông qua truyền thông, người tiêu dùng sẽ biết và hiểu nhiều hơn về những thông tin sản phẩm để có thêm cơ hội so sánh lựa chọn với những sản phẩm tương tự. Ví dụ: muốn người tiêu dùng thay đổi thói quen sử dụng nước giải khát có gas để uống nước dừa. Công tác truyền thông có trách nhiệm làm sao để mọi người hiểu được lợi ích của nước dừa tươi với sức khỏe và hơn hết nước dừa tươi chính là sản phẩm hữu cơ số một cho an toàn vệ sinh thực phẩm.

D. Kết luận
Để dừa trở thành ngành kinh tế phát triển bền vững, phải có được tầm nhìn chiến lược và sự phối hợp chặt chẽ giữa hiệp hội với các Doanh nghiệp, cùng các bộ ban ngành và kế hoạch phát triển cho từng giai đoạn cụ thể.