28/05/2024
Waxaan halkaan idin ku soo gudbinaynaa qoraal Afka maayga ku qoran oo ka hadlaya Dugsiyadii h**e iyo sida ay ardayda ay u dhigan jireen iyo xiriirka ka dhaxeeyay macalinka iyo Ardayda , sida beerta macalinka loo fali jiray iyo ardayda xilliyada qaar waxa ay qaadi jireen.
Dugsiya baaddi i sédi dhagéngsho haadé jeri.
1- maddi lé fadaw ini dugsé lé dhisé umbo lé furé, maddé horé ini jertéwu baahé dugsé o e ini degéngké maddaas lé deggényé dugsé horaang ining lahaayné umbo makaadé lé deggényé o eed ing wiinati, taas o sheenasé baahé dugsé.
Dugségi horaang beledké ing lahaayi o ha jeri intaaka séné, waliba ha deeré kore umbo kooyé kore kutaabté wéwiing bes e iyooney haang reersho dugségé ing dhédhow. Kutaabté yaryar o idoosho meel gow e jerang my kooyé korang dugségé maaddaama hamiing nahaad wal l barédaw.
Mayba jere dugsiilow mariidi o quraangké dhamaayeng, beledkéné roogang, haanasa ko ku mid e o akiyaarté beledké ishaarédaayang, wané aawshey ing seedayang, yo o ke edsédaayang ini ariishey dugsé ing fadheedé kutaabtung usubungné ing diing baré, wané ing do'aayang.
Aawki Maalléngké dhali mayba eree: "sing siyi maalléngki mésinglé haaysédé, ising dhalleng, ilees mayba ing seedasané o edéng warsédaasané aawkey Maalléng hibilow, o e maalléngki ussé wal ha bari.
Geeggi mariidi dugségé mal iské furédé korné ussé o Maalléngké edéng king siiné.
Maddi aawki maalléngké dhali i Maalléngki wiinayi edéng léké helé, akiyaarti beledké mayba abaabulaayané sédi dugségi léké dhisé lahaayi, dugségé dhisoowshey hanung mal ké dhiboodané, geeggo ba lé kabaalayi umbo lammé gee.
Maddi duségi dhisémé inti kutaabté lahang fadheesiné akiyaarté mayba qobédaayané umbo ha biyaayané langko dugségaasey maamulaw o maalléngkaasey lé shaqeeyaw intiibé dugségaasey jeré, langkaas o léng gorédaw (Aaw).
Aawké dugségé léng weelaw mayba maalléngké kulé shaqeeyee wal kasté o baahadé dugségé e i wali maalléngkaasey adeegshey e o ussé ingky baahadé waaléddiinté ariinyo dhaleng, tusaalé haang: Maddi maalléngké beertis fal ing fadaw umbo iddis hool léngké qobédaw waliba ussé ing sheegee aawké dugségé, aawkéné mayba kulmiyee waalidké kutaabté dhaleng, maddaasa waalidké ing hool galaayang maalléngké.
Mayba jere jeer umbo yoong gaar e o owlaaddé dugségé lé fadheesiyaw, maybuwa Ehed umbo Arbaa.
Dugsiya baaddii mayba lé kooyee hiraabedkii umbo aadang-hordhaangki maddi sa'addy ety 04:00Am tumung sa'a hamiingnémé, maddaasa kutaabté bilaawayang aqriské ashareedi yo maddi waaké bariyé ku baha fadeng.
Kutaabté langkiibé may leya intaaka loog 15 loog illaa 20 loog.
Mayba lé shidee umbo lo oojiyee dab, kaas o léké oojiyaw wal léng gorédaw “Himil”, himilké dugségé berkoobbé ussi tuurung, may ko obsé qabé ini leedé maaddaama asar kasté onog kasté sheenaw garabko mugshey o Himil e.
Himilké mayba léng oojiyee sé o loogéte léngké aftiinisédé, dugaaggé i dhejégé boodké ké jerooné léngké fiijiyé.
Aqriské mayba léké bilaawee looggi laha abtugi 20 beré ko hor, lamaadé bera léké aqriye looggé, wal tiiriye, haddané looggi lammaad lamaadis ber illaa lahaké deeré looggé 20aad o ka abtugung asharki ingké dambooyi o onoggaas léng abtugi.
Maddi waaké fool ing bariyé o iriidé ha guunté mayba langki loog ining dhigénaayné haké behee loogéteedi labaaténgké haayeng ussé o haké bilaabaw asharki ingké h**eeyi, kaas o la abtugi bil umbo 30 beré ko hor illaa ussé haké deeraw asharké usubung.
Maddii ussé haké bahé loogéteedis dhong mayba loogshey lé seedee diingké.
diingké walibuwa meello shiidogo ruroong lahaké kuusi, sè o loogéte léngké dhigé Maddi ashar usubung la abtugédaw.
Inti looggy enjegaw onoggy mayba maalléngshey warsédee edéng e ini ussé iddiyo haké usédé kuusko soor e, kaas o léng gorédaw Soorloog.
Soorloogdé mayba léké maguugee umbo léké rugee looggé inti hangqaas léngké abtugné sé o maddo kalé dhigoowshey dad ining dhibné.
Maallèngkiya la ha hor fadheede, sé o asharké la abtugaw maalléngké dad ingké meeriyé.
Maddiibbé 50 onoga haslé qayliyaasé haanas o kébbé aayid gooné e ha weerdhédaw.
Maalléngké mayba ogya onog kasté aayiddé ussé ha weerdhédi, wany ing jiwaabe wala ussy abtugé dooné.
Inti ashare la abtugydaw ba mayba la ha deere lammé sa'a hiraabaneed umbo bariisodé.
Kutaabté mayba ku mid ahaa haano léng gorédaw loogjhiif.
Loogjhiif walibuwa haang hool kalé ké taféng, sédé ini yo maddi waaké bariyé foofiyaayang Loo umbo Gaal.
Maddi loogjhiifki bahang, haang kalé mayba léshal kiyee afar sa'a haatow. Ha afbilaabédaayang mayba dugségé haké nagédaayané afar sa'a i bar, mayba le eree ashardambé.
Ashardambégé walibuwa maddi dugségé lahaké nagédé, mayné ashardambé léng erey mayba la abtugédee asharé naktiing e, haanas o lahaké billaabaw birabbinnaas, kora léng wede.
Inti loogbé lahang qaadénéné mayba la aqriyee qasiiddé le eraw Kalaamung.
Kalaamung qaddiimung laa yumillung samaa'ahu tanassaa ang qoowlii wafillii waniiyating,
Illaa dhamaadky.
Maddi kalaamunté la aqriyé ya la ha uséde loogéte ashardambégé.
Onoggiibgé mayba qabe affar illaa shang Loog haatow, haanas o ku basséng loogéte asharké rasmégé e léké abtugaw.
Ashardambégé abtugaallis wal tashiile wal taalil la abtugaw haadow, ilees asharké rasmégé e maalléngké mo oggol ini lé tashiilé.
Maalléngké maddi ussy arygé onog asharké rasmégé e tashiilaw yoome, mayba leya wariya (Haadaa bayaanunga quraangké ké jerté ma, Haadaa shiilung quraangké inte ka arégti ya leyé maalléngké.
Dareerte lé dareer qiib kalé o hiisé le
Waxaa qoray: Maalléng Abdynuur Umur
Cabdulqaadir Sheekh Cabdullaahi Duceysane
Waaxda Warbaahinta iyo Xiriirka dadweynaha ee Akademiyada Cilmiga, Dhaqanka iyo Suugaanta
