09/07/2026
सरकारको नियमन कि मिडिया ट्रायल?
चितवनको एक रेस्टुरेन्टमा नियमविपरीत खाद्य सामग्री बिक्री भएको भन्दै तीन लाख रुपैयाँ जरिवाना गरिएको र त्यसपछि उक्त विषयलाई व्यापक रूपमा सार्वजनिक गरिएको घटनाले धेरै प्रश्न उठाएको छ। उपभोक्ताको स्वास्थ्य र सुरक्षासँग सम्बन्धित विषयमा सरकारले कडाइका साथ कानुन कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ। तर, कानुन कार्यान्वयनको उद्देश्य केवल दण्ड दिनु मात्र होइन, सुरक्षित खाद्य प्रणाली निर्माण गर्नु पनि हो।
यदि कुनै व्यवसायले कानुन उल्लंघन गरेको छ भने कानुनअनुसार जरिवाना, सुधारका लागि निर्देशन वा आवश्यक अन्य कारबाही हुनु स्वाभाविक हो। तर सरकारले नियमित अनुगमन, निरीक्षण, चेतावनी, सचेतना र सुधारको अवसर प्रदान नगरी एकैचोटि ठूलो जरिवाना गर्दै त्यसलाई मिडियामार्फत व्यापक रूपमा प्रचार गर्ने प्रवृत्तिले व्यवसायीलाई सामाजिक रूपमा दोषी ठहर गर्ने, प्रतिष्ठामा अपूरणीय क्षति पुर्याउने र व्यवसाय नै बन्द हुने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ। यस्तो अवस्थालाई धेरैले “मिडिया ट्रायल” को रूपमा पनि हेर्ने गरेका छन्।
सरकारको दायित्व केवल गल्ती भएपछि कारबाही गर्नु मात्र होइन; गल्ती हुन नदिन नियमित अनुगमन गर्नु, व्यवसायीलाई मापदण्डबारे जानकारी गराउनु, आवश्यक परे सुधारको अवसर दिनु र सबै व्यवसायीमाथि समान रूपमा कानुन लागू गर्नु पनि हो। यदि अनुगमन नियमित र प्रभावकारी हुन्छ भने यस्ता समस्या धेरै हदसम्म रोक्न सकिन्छ।
अर्कोतर्फ, उपभोक्तालाई पनि आफूले प्रयोग गर्ने खाद्य सामग्री सुरक्षित छ कि छैन भन्ने जानकारी पाउने अधिकार छ। त्यसैले सार्वजनिक हितका लागि सूचना सार्वजनिक गर्नु गलत होइन। तर त्यो प्रक्रिया तथ्यमा आधारित, कानुनी रूपमा उचित, निष्पक्ष र आवश्यक सीमाभित्र हुनुपर्छ। कुनै पनि व्यवसायलाई अदालत वा कानुनी प्रक्रिया पूरा हुनुअघि नै दोषी प्रमाणित गर्ने शैलीमा प्रस्तुत गर्नु उचित मानिँदैन।
त्यसैले हाम्रो धारणा स्पष्ट छ—कानुन उल्लंघन गर्ने जोसुकैलाई कारबाही हुनुपर्छ, तर त्यो कारबाही निष्पक्ष, पारदर्शी र समान हुनुपर्छ। सरकारको प्राथमिकता नियमित नियमन, प्रभावकारी अनुगमन, व्यवसायीलाई सचेतना र सुधारको अवसर तथा आवश्यक पर्दा कानुनी कारबाही हुनुपर्छ। केवल ठूलो जरिवाना र प्रचारमुखी कारबाहीले दीर्घकालीन समाधान दिँदैन। उपभोक्ताको सुरक्षा र व्यवसायीको न्यायसंगत अधिकारबीच सन्तुलन कायम गर्दै कानुन कार्यान्वयन गरिनु नै सुशासनको सही अभ्यास हो।
अध्यक्ष
अच्युत राज भट्ट
रेवान चितवन
