Náttúrustofa Vesturlands / West Iceland Nature Research Centre

21/03/2026

Þann 16.-17. mars tók starfsfólk Náttúrustofu Vesturlands þátt í afskaplega vel heppnaðri vinnustofu um framandi tegundir á Íslandi, þar sem meðal annars var fjallað um stöðu þekkingar, áhættumat, áhrif, stjórnun og forvarnir gagnvart framandi ágengum tegundum, þ.e.a.s. tegundum sem menn hafa flutt viljandi eða óviljandi út fyrir þeirra náttúrulega útbreiðslusvæði með neikvæðum afleiðingum fyrir náttúru eða menn. Meðal fyrirlesara voru bæði erlendir og íslenskir sérfræðingar. Þrjú erindanna voru frá Náttúrustofu Vesturlands: erindi Róberts A. Stefánssonar og Menju von Schmalensee um stjórnun ágengra tegunda á Íslandi, erindi Menju fyrir hönd ÍSÁT (Íslenskur Sérfræðingahópur um Ágengar Tegundir) um áhættu- og áhrifamat framandi tegunda á Íslandi og erindi Florian Ruland um félags-vistfræðileg tengslanet og hvernig þau geta nýst við rannsóknir og stjórnun framandi tegunda. Vinnustofan skapaði mikilvægt tækifæri til samtals, tengslamyndunar á milli stofnana og landa og áframhaldandi samstarfs um málefni framandi tegunda hér á landi og erum við á Náttúrustofu Vesturlands spennt að halda áfram þeirri vinnu.

Nánari upplýsingar má finna í fyrstu athugasemd.

16/02/2026

Líffræðingar nota oft orð eins og framandi, ágeng eða innlend tegund í okkar daglega tali. Þessi hugtök má líka oft sjá í fréttum og á samfélagsmiðlum — en hvað þýða þau eiginlega?

Til að gera vinnuna okkar aðgengilegri og reyna auðvelda almenningi á að fylgjast með umræðunni um náttúruna ætlum við að byrja með fræðsluröðina "Orð dagsins" 🌿.

Í henni förum við yfir algeng hugtök úr líffræði og útskýrum þau á einfaldan og aðgengilegan hátt.
Vona að þið lærið eitthvað nýtt!

12/02/2026

Forstöðumenn náttúrustofa skrifuðu grein

Náttúrustofur gegna lykilhlutverki í rannsóknum, vöktun og þekkingaruppbyggingu á íslenskri náttúru.

19/01/2026

NIÐURSKURÐUR FJÁRFRAMLAGA TIL NÁTTÚRUSTOFA

Náttúrustofur landsins eru átta talsins í öllum landshlutum og þar starfa samtals í kringum 45 manns, sem stunda rannsóknir og veita ráðgjöf og fræðslu um náttúrutengd málefni. Stofurnar eru sjálfstæðar einingar, sem reknar eru með grunnframlagi frá ríki, mótframlagi sveitarfélaga og sjálfsaflafé frá ríkisstofnunum, fyrirtækjum, sveitarfélögum og styrkveitendum.

Náttúrustofurnar fengu kaldar kveðjur frá stjórnvöldum á fjárlögum ársins 2026. Á meðfylgjandi grafi má sjá að verðgildi grunnframlags ríkisins til hverrar náttúrustofu hefur aldrei verið lægra. Náttúrustofurnar vöktu ítrekað athygli þingmanna og fjárlaganefndar á þessu við gerð fjárlaga en ákvörðunin var tekin þrátt fyrir það. Mótframlag sveitarfélaga er hlutfall af framlagi ríkis og lækkar því um sama hlutfall. Þessi niðurskurður til náttúrurannsókna á landsbyggðinni kemur á sama tíma og hliðstæðar stofnanir ríkisins hafa almennt náð svipuðum eða hærri fjárveitingum og þær fengu fyrir efnahagshrunið.

Við á náttúrustofunum teljum þennan niðurskurð óskiljanlegan, því það hefur sýnt sig að fjárfesting ríkisins í þessari starfsemi hefur heppnast mjög vel, bæði faglega og m.t.t. byggðaþróunar. Árið 2024 vann nefnd á vegum umhverfis- orku og loftlagsráðuneytis greiningu á störfum náttúrustofa þar sem helstu niðurstöður voru: „Það er mat viðmælenda að náttúrustofur hafi skilað faglegum, efnahagslegum og samfélagslegum ávinningi inn í þau byggðalög sem þau starfa í og auðgað þar samfélagið. Sérfræðiþekking hefur byggst upp og skapað störf á landsbyggðinni og þannig styrkt atvinnulíf á staðnum. Náttúrustofur njóta virðingar fyrir rannsóknir sínar og fjármagn hefur verið vel nýtt í sérhæfð verkefni sem eru mikilvæg fyrir hvert svæði.“

Ekki hefur fengist nein skýring á þessum niðurskurði eða hverjar forsendur hans eru. Afleiðingar hans eru fækkun stöðugilda og veiking náttúrustofa og þar með veiking viðkomandi samfélags.

Mikilvægt er að leiðrétta ríkisframlag til náttúrustofa, svo þær geti staðið við sín lagalegu hlutverk og haldið áfram með sína vel heppnuðu starfsemi.

21/12/2025

19/12/2025

Ný vísindagrein komin út!

Hvernig tengjast samfélög og athafnir fólks við náttúru og ágengar tegundir? Hvernig getum við betur skilið og stýrt þessum flóknu tengslum?

Í nýrri yfirlitsgrein í BioScience er sýnt hvernig svokölluð félags-vistfræðileg tengslanet geta hjálpað okkur að skilja áhrif ágengra tegunda og bæta stjórnun þeirra. Slík tengslanet sameina þekkingu á vistfræði og félagsfræði í eina heild.

Meðal höfunda er Menja von Schmalensee, vísindamaður á Náttúrustofu Vesturlands.

📖 Greinin er aðgengileg öllum (open access):
https://doi.org/10.1093/biosci/biaf174

🔎 Helstu niðurstöður í stuttu máli:
Greinin sýnir að áhrif ágengra tegunda eru sjaldnast einungis vistfræðilegs eðlis, heldur fléttast þau saman við samfélagslega þætti, hagsmuni, stjórnun og ákvarðanatöku. Með því að kortleggja tengsl milli tegunda, fólks og stofnana má greina bæði bein og óbein áhrif, sjá hvar stjórnun bregst og hvar tækifæri liggja til betri samvinnu. Slík heildræn nálgun getur leitt til markvissari og árangursríkari stjórnunar á ágengum tegundum.

08/12/2025

Í upphafi skyldi endinn skoða ...

Mikilvægt er að bregðast við loftslagsógninni með minnkun útblásturs og aukinni kolefnisbindingu. Ein af þeim leiðum sem mest hefur verið rætt um varðandi aukna bindingu hér á landi er skógrækt, sem vissulega getur bundið kolefni til skamms eða langs tíma. Þar verður þó aðeins að staldra við, hugsa málið til enda og huga að varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni. Enginn vafi er á því að tegundir á borð við stafafuru og sitkagreni hafa alla burði til þess að verða ágengar hérlendis, líkt og í Noregi, taka yfir náttúruleg vistkerfi sem okkur ber skylda til að standa vörð um og ógna fuglastofnum sem sækjast eftir opnu landslagi og eru á ábyrgð Íslands. Þess vegna verður að fara mjög varlega í að dreifa þessum tegundum í miklum mæli.

Í nýlegri svargrein við grein um stafafuru á Íslandi, sem starfsfólk Náttúrustofu Vesturlands átti aðkomu að og birtist í vikunni, bendum við einmitt á nauðsyn þess að líta bæði á kolefnisbindingu og neikvæð vistfræðileg áhrif þegar metnar eru tegundir í skógrækt. Greinina má finna hér:

We respond to Riege et al. (New For 56:68, 2025), who present valuable new data on early biomass accumulation by lodgepole pine (Pinus contorta) in Iceland. We argue that this finding cannot be evaluated without considering the well-documented ecological impacts of the species in this environment. I...

10/11/2025

ÁLFTAFJÖRÐUR LEYNIR Á SÉR

Rannsókn sem Náttúrustofa Vesturlands gerði fyrir Vegagerðina bendir til að náttúra Álftafjarðar á norðanverðu Snæfellsnesi sé merkilegri en áður var talið.

Náttúrustofan flokkaði og kortlagði vistgerðir (1) í fjörum og á grunnsævi Álftafjarðar til að auðvelda mat á umhverfisáhrifum mögulegrar þverunar fjarðarins.

Helstu niðurstöðurnar voru þær að svæðið er að mestu samsett úr þremur jafnalgengum vistgerðum; marhálmsgræðum, kræklingaleirum og sandmaðksleirum, sem hver um sig var ríkjandi vistgerð á rúmlega 30% af 205 athugunarstöðvum.

Marhálmsgræður og kræklingaleirur eru tvær af þeim þremur vistgerðum í fjörum (ásamt klóþangsfjörum) sem hafa hæst verndargildi hér á landi en sandmaðksleirur hafa miðlungshátt verndargildi (í 9. sæti af 23 vistgerðum). Marhálmur er mikilvæg fæða fyrir álftir og margæsir og eru marhálmsgræður að líkindum mikilvægt búsvæði fyrir ýmsa nytjafiska, þótt rannsóknir á því skorti hér á landi. Þá eru marhálmsgræður eitt af þeim búsvæðum í sjó sem binda mest kolefni. Kræklingaleirur einkennast af þekju kræklings sem vex í klösum og myndar m.a. búsvæði fyrir þörunga. Í víðari skilningi gegna kræklingaleirur lykilhlutverki sem búsvæði fyrir botndýr, sem fæðuöflunarsvæði fyrir vaðfugla og flatfiska og við næringarefna- og kolefnishringrás strandsvæða.

Auk þess að á athugunarsvæðinu hafi mikilvægar vistgerðir verið útbreiddar vakti ekki síður athygli að svæðið inniheldur hátt hlutfall flatarmáls allra marhálmsgræða og kræklingaleira við Ísland. Flatarmál vistgerðarinnar marhálmsgræða á athugunarsvæðinu í Álftafirði var metið sem 2,65 ferkílómetrar, sem jafngildir um 26% af áætluðu heildarflatarmáli þeirra á landsvísu og er því mögulega um að ræða víðáttumestu marhálmsgræður við Ísland. Kræklingaleirur á athugunarsvæðinu voru samtals 2,12 ferkílómetrar eða um 21% af áætluðu flatarmáli kræklingaleira við Ísland.

Skoða má skýrslu um vistgerðir í Álftafirði hér: https://nsv.is/wp-content/uploads/2025/11/Vistgerdir-i-fjorum-og-a-grunnsaevi-Alftafjardar.pdf.

Rannsóknin var hluti af undirbúningi fyrir mat á umhverfisáhrifum uppbyggingar á Skógarstrandarvegi með mögulegri þverun Álftafjarðar. Náttúrustofan hefur einnig skilað skýrslum um spendýr (https://nsv.is/wp-content/uploads/2025/11/Spendyr-vid-Snaefellsnesveg-um-Skogarstrond.pdf) og mófugla (https://nsv.is/wp-content/uploads/2025/11/Mofuglar-vid-Snaefellsnesveg-um-Skogarstrond.pdf) á áhrifasvæði fyrirhugaðra vegaframkvæmda en eftir á að rannsaka fugla í fjörum og á grunnsævi, auk fiska og botndýra á grunnsævi. Þegar er vitað að svæðið er mikilvægt fyrir vaðfugla, margæsir og álftir en nánari rannsóknir eiga m.a. að skilgreina það nánar og skera úr um mikilvægi afmarkaðra svæða innan athugunarsvæðisins.

(1) https://www.natt.is/is/grodur/vistgerdir

Ljósmyndir: Kræklingaleira (MvS), sandmaðksleira og Álftafjörður úr lofti (RAS), marhálmur (JGÞ).

17/10/2025

Síðastliðinn laugardag lauk þriggja daga vel heppnaðri ráðstefnu Líffræðifélags Íslands og samstarfsaðila um líffræðirannsóknir á Íslandi og tengd málefni. Ráðstefnan er haldin annað hvert ár og taka mörg hundruð líffræðinga þátt í henni hverju sinni. Segja má að ráðstefnan sé nokkur konar uppskeruhátíð líffræðinga, þar sem líffræðingar á öllum stigum síns starfsframa og af öllu landinu koma saman og fræðast um nýjustu rannsóknirnar sem stundaðar eru hérlendis.

Að þessu sinni var Náttúrustofa Vesturlands með þrjú framlög:

Menja von Schmalensee flutti erindið “Mating season behaviour is linked to habitat quality in male American mink”, en rannsóknin er unnin í samstarfi við sérfræðinga hjá Háskóla Íslands, Háskólanum í Stokkhólmi og Oxfordháskóla. Ágrip erindisins má lesa hér:
https://biologia.is/files/agrip_2025/E84.html

Róbert Arnar Stefánsson flutti erindi sitt og Menju „Adding to the problem: Man-made mink habitats in Iceland“. Ágrip erindisins má finna hér:
https://biologia.is/files/agrip_2025/E85.html

Þá var Róbert einnig meðhöfundur að erindinu „Langtímabreytingar á fjölda og útbreiðslu flórgoða á Íslandi“ sem Þorkell Lindberg Þórarinsson flutti, en um er að ræða samstarfsverkefni fjögurra náttúrustofa og Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn/Náttúrufræðistofnun. Útdrátt má nálgast hér:
https://biologia.is/files/agrip_2025/E46.html

Á ráðstefnunni voru flutt 130 erindi og sýnd 96 veggspjöld um gríðarlega fjölbreytt efni, þar á meðal gróður- og dýravistfræði, sjávarlíffræði, vatnalíffræði, fuglafræði, sameindalíffræði, ónæmisfræði o.s.frv. Ákaflega ánægjulegt er að sjá svo farsælt rannsóknastarf líffræðinga á Íslandi. Ágrip allra framlaga á ráðstefnunni má finna hér:
https://biologia.is/liffraediradstefnan-2025/dagskra/

04/10/2025

Þessa dagana er fjöldi blesgæsa hér á landi í hámarki og eru flestar þeirra á vestan- og sunnanverðu landinu. Stofninn hefur átt í miklum erfiðleikum og minnkað verulega, einkum vegna lélegs varpárangurs á V-Grænlandi.

Mikilvægt er að veiðimenn á gæsaveiðum rifji upp greiningareinkenni gráu gæsanna og forðist að skjóta á blesgæsir, enda eru þær alfriðaðar hér á landi.

Náttúrustofa Vesturlands vaktar fjölda blesgæsa við Faxaflóa með talningum um það leyti sem blesgæsir fara um Ísland á leið sinni til og frá vetrarstöðvum á Írlandi og í Skotlandi og varpstöðvum á Grænlandi að vori og hausti. Verkefnið er hluti af samstarfi við Náttúrufræðistofnun um vöktun náttúruverndarsvæða.

null