Krossgatan - sálfræðiþjónusta fyrir fólk á einhverfurófi og foreldra

05/06/2026

Umræðan um ofbeldi er kúkú. "Soffía Ámundadóttir, sem kennir námskeið um ofbeldi og hegðunarvanda nemenda, tekur undir að ofbeldið sé að færast á yngri aldurshópa. Það komi henni mest á óvart að hegðunarvandinn sé kominn niður í leikskóla þar sem hún hafi veitt fræðslu eftir að barn hafi brotið hurðir og húsgögn." Eins og við vitum öll sem eru gömul þá var staðan á síðustu öld þannig að enginn börn lömdu fyrr en í fyrsta lagi um 6 ára. Ég sá fyrst barn undir 6 ára slá frá sér 2002 - þegar 6 mánaða ofbeldismaður lamdi móður sína í andlitið. Fyrir aldamót sögði einhverf börn í meltdowni sögðu: "Fyrirgefðu, en ég er í meltdowni og mér líður illa" en voru ekki að skemmileggja eins og núna. O tempora, o mores!

Svo kemur Soffía með bullið um 10 tíma símnotkun unglinga - sem stenst ekki af því að þeir eru 6 tíma í skóla og ef þeir sofa 6 tíma og eru 10 tíma í símanum þá - geta þeir nú ekki mikið annað gert. Það eru bara 24 tímar í sólarhring. Það vita allir að þessar tölur eru ekki tölur um símnotkun, þetta eru heildartími þar sem öll skjátæki unglinga eru í gangi - jafnvel mörg í gangi á sama tíma - og segja ekkert um hvort viðkomandi er að fylgjast með þeim. En við skulum ekki lesa rannsóknir heldur þylja upp bullið af internetinu.

Ofbeldi og hegðunarvandi nær til sífellt yngri barna, jafnvel allt niður í leikskóla. Tilkynningum um ofbeldi meðal ungmenna hefur fjölgað og sérfræðingur í hegðunarvanda barna vill sjá þjóðarátak gegn ofbeldi.

01/06/2026

Ég er nú ekki mikið fyrir að auglýsa mig en ég er meðhöfundur að mjög mikilvægri grein sem fjallar um tengslamat í barnaverndarmálum. Ég hef sem sagt rekið mig á að í tengslamati eru einhverfueinkenni barna og/eða foreldra túlkuð sem skortur á tengslum. Þessi meinti tengslaskortur er svo túlkaður sem að barnið sé í hættu hjá foreldrum sínum af því það myndi ekki eðlileg tengsl. Þetta eykur hættuna á því að barn sé sett í fóstur.

🌱NÝ GREIN Í NETLU

Hanna Björg Sigurjónsdóttir, Zuilma Gabriela Sigurðardóttir, James Gordon Rice og Ásdís Bergþórsdóttir eru höfundar nýrrar greinar á vef Netlu. Tilgangur greinarinnar er að vekja athygli á vafasamri beitingu geðtengslakenningarinnar í barnaverndarmálum hér á landi.

Höfundar byggja á fjölbreyttri reynslu sinni úr klínísku starfi, fræðilegri vinnu og rannsóknum. Greinin er aðgengileg öllum í opnum aðgangi á vef Netlu.
Sjá hlekk í athugasemd ⤵

27/05/2026

Í fréttum er það helst að "Læknar í Bretlandi líkja samfélagsmiðlanotkun ungmenna við reykingar." Þetta kemur fram í 50 síðna skýrslu. Nú veit ég að læknar eru yfirburðarfólk og þessi skýrsla er vel unninn.

Í þessari skýrslu stendur: "Children with high screen exposure are 53% more likely to be diagnosed with autism than those with low exposure - though causal direction remains unresolved (Liu et. al., 2024; 197,357 children)" á síðu 35

Í alvörunni er verið að rannsaka hvort skjátími valdi því að börn fæðist einhverf? Ég skil áhyggjur af því að mæður séu troða snjalltækjum á staði í líkama sínum til að börn í móðurkviði þeirra geti horft á skjá. Ég deili þeim áhyggjum og legg til herferð til að fræða konur um hættuna tengda þessu. Ég sé slagorðið fyrir mér: "Hafðu símann í höndinni en ekki í ...".

Í alvörunni. Munum að einhverfa er meðfædd. Það horfir enginn á skjá og hókuspókus verður einhverfur! Ekki einu sinni í móðurkviði - sjónin er ekki nægilega þroskuð!

Sarfraz et. al. (2023) er líka notuð sem heimild þótt það sé ekki vitnað beint í hana. Í þeirri grein stendur orðrétt: "To conclude, screens are a critical issue in children's neurodevelopment. They put the children at high risk of developing ASD."

Það er óhugnanlegt að í þessari skýrslu sé það til umræðu hvort skjááhorf barn valdi einhverfu eða hvort einhverfa valdi auknu skjááhorfi. Ef jafn einfalt mál og það er að vefjast fyrir þessum læknum hvað annað er þá að vefjast fyrir þeim.

Kannski eru þetta ekki alveg jafn miklir sérfræðingar og þeir vilja vera að láta.

20/05/2026

Grímur Atlason vakti athygli á merkilegri norrænni skýrslu þar sem greiningar á 1. og 2. stigi heilbrigðisþjónustu á Íslandi koma fram.
Það er margt athyglisvert að sjá í þessari skýrslu. (Það er hins vegar vandi að 3. stigið vantar) Við erum að verða betri í því að greina stúlkur á einhverfurófi. Sjá mynd að neðan.

Við erum alls ekki með flestar einhverfugreiningar á Norðurlöndum. Færeyjar og Danmörk standa sig betur.

Tölur 2024
Land Drengir Stúlkur Heild Kynjahlutfall
Færeyjar 3,40% 2,00% 2,70% 1,70
Denmark 2,47% 1,25% 1,88% 1,98
Iceland 2,06% 0,98% 1,54% 2,10
Finland 1,37% 0,72% 1,50% 1,90
Sweden 1,13% 0,82% 0,98% 1,38
Norway 0,93% 0,44% 0,69% 2,11

Þrátt fyrir að við séum að verða betri í að greina einhverfu hjá stúlkum þá er kynjahluttfallið hjá okkur 2,1 drengur á móti 1 stúlku - en Svíar eru með 1,4 dreng á móti 1 stúlku.

Það er vert að útskýra að þessar tíðni tölur sýna ekki fram á mismunandi tíðni einhverfu eftir löndum - aðeins fram á mismunandi fjölda greininga. Þar sem að einhverfa útskýrist að mestu út frá erfðum og þarna er um íbúa sem eru erfðafræðilega nokkuð svipaðir þá er eðlilegast að útskýra mismunandi tíðni með mismunandi aðgengi að greiningum. Þannig getum við áætlað að ef 2% stúlkna í Færeyjum eru einhverfar þá séu 2% stúlkna á Íslandi einhverfar þótt aðeins 0,98% greinist.

Þá erum við komin að grein Gríms. Grímur gerir mikið mál úr því að árið 2010 voru einhverfugreiningar stúlkna 0,13% en fóru í 0,98% árið 2024. Ef 2% stúlkna eru einhverfar þá fékk 1 af hverjum 15 einhverfum stúlkum að vita að hún væri einhverf árið 2010 en árið 2024 fékk helmingur einhverfra stúlkna að vita að þær væru einhverfar. Ég myndi kalla það jákvæðar framfarir.

Þessi athyglisverða skýrsla er áhttps://nhwstat.org/sites/default/files/2026-03/Psychiatric%20Diagnoses%20Report_0.pdf

06/05/2026

Hér er svolítið merkilegt. Óhófleg og óvirk skjánotkun tengist verri líðan og það er staðreynd samkvæmt landlækni. Óvirkasta skjánotkun sem til er áhorf á þætti og myndir. Þannig að fólk varð á síðustu öld fyrir skaða af völdum skjánotkunar? Hvaða skaða og hvernig kom hann fram.
Eitt fyndið í viðbót. Á RÚV næsta laugardag eru Fimm fræknu. Þeirra mynd lýkur kl 22. Þannig að þau börn sem sofna á miðnætti geta leyft sér að horfa á hana en þau börn sem fara að sofa á bilinu 22 til miðnættis ættu að sleppa myndinni. Hvaða rugl er þetta?

06/05/2026

Ég rakst á þessa frétt frá Japan um hvað gerist þegar fullorðnir gjörsamlega félagslega einangraðir einstaklingar missa foreldra sína.

What happens to more than 1 million social recluses in the world’s fastest-ageing society when the last person who cared for them is gone?

04/05/2026

Það eru ekki bara góðar fréttir af samfélagsmiðlabanni í Ástralíu. Eins og vitað var hafa komið fram áhyggjur vegna áhrifa þess á skynsegin börn.

- Australia’s crisis service for young people, Kids Helpline, reports that young people have sought support since the ban took effect, including young people experiencing high levels
of distress and su***de ideation.Highest levels of emotional distress were recorded among younger children, girls and children who are neurodivergent. Contacts reported feeling cut off from support networks, including in one case a young person who had used social media as a support tool to manage self-harm urges. -

One in ten 12-15 year olds accessing Australia’s youth mental health service, Headspace, reports the social media ban has been a factor in them seeking immediate help. While
clearly highly preliminary data, Headspace reports girls and young people identifying as LGBTQ+ were more likely to seek mental health support. Headspace’s youth participation
group reported some users had moved to other platforms while others had found ways to circumnavigate the ban.

24/04/2026

Umboðsmaður barna reynir.

Umboðsmaður barna sendi bréf til mennta- og barnamálaráðuneytisins í vikunni vegna barna sem ekki fá skólavist við hæfi, eru með skerta stundatöflu eða hefur verið vísað úr skóla.

09/04/2026

Það eru þó nokkrar áhyggjur af því að skjánotkun minnki greind. Því stuðnings er nefnt að greind sé hætt að aukast. Það að greind aukist er kallað í fræðunum Flynn áhrifin. Það mátti gera ráð fyrir að meðalgreind hækkaði um 2-3 IQ stig á áratug. Þessi áhrif eru hætt sum staðar og jafnvel má sjá lækkun. Ef við gerum ráð fyrir að Flynn áhrifin séu eðlileg og hafi alltaf verið til staðar þá getur við reiknað út meðalgreind á tímum Sókratesar.Fæðingarár hans var 470 f.Kr. og við berum það saman við árið 2026, eru það um 2.495 ár, eða um 249,5 áratugir.
Ef notuð er grófa Flynn-reglan 3 IQ stig á áratug fæst: 249,5 × 3 = 748,5 IQ stig.
Miðað við nútíma meðaltal 100, ætti meðalgreind í Grikklandi á tímum Sókratesar að hafa verið = −648,5 IQ.

Það er hverjum skynsömum manni ljóst að Flynn-áhrifin eru tímabundin og það er gjörsamlega eðlilegt að þau stöðvist og jafnvel að meðalgreind lækki, frekar en hækki.

Þess vegna þarf reglulega að staðla greindarpróf. Við getum ekki dregið neinar álytkar um að greind hafi lækkað eða hækkað. Prófin verða úrelt og skökk.

27/03/2026

Mér datt í hug að deila þessu með ykkur af því að svo fáir vita af þessu námi. Þetta nám byrjar næsta haust og uppsóknarfrestur er til 12. apríl https://www.ru.is/deildir/tolvunarfraedideild/inda-stafraen-gagnvirk-list-og-honnun